ULAKBİM TR Dizin Başvuru Süreci ve Dergi Değerlendirme Kriterleri

Bir derginin web sitesinde "TR Dizin'de taranmaktadır" ibaresi görmek, çoğu araştırmacı için yeterli bir güvence gibi görünüyor. Oysa TR Dizin dergileri her yıl yeniden değerlendiriyor; eksikleri süren dergiler uyarı ve izleme yılının ardından listeden çıkarılıyor. Bu değişiklik derginin web sitesine her zaman hemen yansımıyor, dolayısıyla sitedeki ibare güncel olmayabiliyor.

TR Dizin'in ne olduğunu, hangi kriterlere göre çalıştığını ve bir derginin güncel durumunun nasıl doğrulanacağını bilmek, makale gönderim kararının sağlıklı olması için temel bir adım.

TR Dizin'in akademik ekosistem içindeki yeri

TR Dizin (2013 sonuna kadarki adıyla ULAKBİM Ulusal Veri Tabanları, UVT), TÜBİTAK ULAKBİM tarafından yönetilen ve Türkiye'de yayımlanan bilimsel dergileri belirli kalite kriterlerine göre değerlendirip tarayan ulusal indeksleme sistemi. Dizine 2000 yılından beri web üzerinden erişilebiliyor; TR Dizin bugün COPE'un yayın etiği ilkelerini de benimsiyor.

Akademik hayatın pratik tarafında TR Dizin birkaç farklı noktada belirleyici. Doçentlik başvurularında yayın puanlamasına doğrudan dâhil oluyor. Akademik teşvik hesaplamalarında puan karşılığı var. YÖK ve Üniversitelerarası Kurulun atama ve yükseltmelerde kabul ettiği bir dizin olduğu için kadro süreçlerinde de hesaba katılıyor. Araştırmacının ulusal düzeyde erişilebilirliğini artırması ise ayrı bir avantaj.

Ama TR Dizin'de yer almak, tek başına bir derginin kaliteli olduğu anlamına gelmiyor; aynı şekilde TR Dizin'de yer almamak da derginin kalitesiz olduğu anlamına gelmiyor. Mesele, bu indeksin neyi değerlendirdiğini ve sınırlarını bilmekte.

Değerlendirme kriterleri: ULAKBİM neye bakıyor?

TR Dizin'e başvuran dergiler kapsamlı bir değerlendirme sürecinden geçiyor. Kriterler yıllar içinde güncellendi; resmî metin başvuru ön koşullarından, dergi değerlendirme ölçütlerinden ve komitenin değerlendirme alanlarından oluşuyor. Aşağıda bunları beş başlıkta topladık; güncel ve tam liste, TR Dizin Dergi Değerlendirme Kriterleri sayfasında yer alıyor.

Editoryal yapı ve kalite değerlendirmenin temelini oluşturuyor. Editör kurulunun alan uzmanlığı, kurul üyelerinin kurum çeşitliliği, editoryal politikaların şeffaflığı ve yazar kılavuzlarının kapsamlılığı inceleniyor. Ölçütlere göre yayın kurulunun en az üçte biri farklı kurumlardan oluşmalı; tek kurumdan oluşan bir kurul bu şartı karşılamıyor.

Hakem değerlendirme süreci ikinci önemli bileşen. Ölçütler her makale için, farklı kurumlardan olmasına özen gösterilen en az iki tarafsız hakem istiyor. Hakem raporları şekil incelemesinin ötesine geçip bilimsel bir değerlendirme yapıldığını göstermeli; birkaç satırlık, yalnızca "kabul edilebilir" diyen raporlar bu şartı karşılamıyor. Başvuruda bu raporların bir kısmı TR Dizin'e yükleniyor.

Yayın etiği ölçütleri 2021'de eklenen maddelerle genişledi. COPE (Committee on Publication Ethics) ilkelerine uyum temel bir şart. Etik kurul onayı gerektiren araştırmalarda onayın alınmış, makalede belirtilmiş ve belgelenmiş olması zorunlu; makale sonunda yazarların katkı oranı, varsa destek ve teşekkür ile çatışma beyanı yer almalı, telif düzenlemelerine de uyulmalı. İntihal programı kullanmak ve bunu duyurmak ise zorunlu değil, tavsiye niteliğinde. Predatory dergi tespitinde kullanılan etik kriter listesinin büyük bölümü aslında TR Dizin değerlendirme ölçütleriyle örtüşüyor.

Makale kalitesi dördüncü başlık. Komite yayımlanan makalelere de bakıyor; şekilsel özellikler, yazım kurallarına uygunluk, kaynakların doğruluğu ile başlık, öz ve anahtar kelimelerin kalitesi bu başlıkta değerlendiriliyor. Hakem raporlarının içerik kalitesi de komitenin incelediği noktalar arasında.

Düzenlilik ve süreklilik son ama kritik bir kriter. Derginin ilan ettiği yayın periyoduna uyması ve sayılarını zamanında yüklemesi bekleniyor; sayılarını zamanında yüklemeyen dergiyi TR Dizin kabul etmiyor. Sağlık bilimleri dergileri yılda en az üç sayı ve en az 12 araştırma makalesi yayımlamalı. İki yıl ise başvuru için aranan bir yayın geçmişi değil, yeni dergilerin başvurudan sonraki izleme süresi; başvuru için en az bir sayı yeterli.

TR Dizin, Scopus ve Web of Science: neyi farklı kılıyor?

TR Dizin'in uluslararası indekslerle karşılaştırılması, araştırmacıların en sık sorduğu konulardan biri. Bu karşılaştırma, doğru bir dergi stratejisi kurmanın temelini oluşturuyor.

TR Dizin'de taranmak, Scopus veya WoS başvurusu için bir ön koşul değil; ama derginin belirli bir kalite standardını karşıladığını gösteren destekleyici bir gösterge. Türkiye'de yayımlanan bir dergi uluslararası dizinlerde de yer alıyorsa, TR Dizin'deki durumu kalite profili hakkında ek bir ipucu veriyor.

ESCI (Emerging Sources Citation Index) ile TR Dizin sıklıkla karıştırılıyor, oysa ikisi farklı şeyler. ESCI, Clarivate'in Web of Science ana koleksiyonunda (Core Collection), 24 kalite ölçütünü karşılayan dergilerin tam olarak dizinlendiği bir dizin; SCIE ve SSCI'dan farkı, ek etki (atıf) ölçütlerinin aranmaması. ESCI'da yer alan bir dergi TR Dizin'de olmayabiliyor, tam tersi de geçerli. Doçentlikte ikisinin makalesi de 10 puan (2026 Mart), ama farklı maddelerde yer alıyor; sağlık bilimleri tablosunda ulusal makale maddesinin zorunlu koşulu (en az iki makale) yalnız TR Dizin makaleleriyle karşılanabiliyor.

Bir derginin TR Dizin durumunu doğrulama

Makale göndermeden önce derginin TR Dizin'de güncel olarak yer alıp almadığını doğrulamak, zaman kaybını ve puan kaybını önlüyor. Bu kontrol düşünüldüğü kadar karmaşık değil ama birkaç adım gerektiriyor.

Bu kontrol özellikle doçentlik başvurusu öncesinde önemli. ÜAK'ın 2026 Mart dönemi sıkça sorulan sorularına göre makalenin yayımlandığı tarihte dergi hangi dizinlerde taranıyorsa o sıradaki durum geçerli; başvurudan sonra derginin dizinden çıkarılması gibi durumlarda aday sorumlu tutulmuyor. Asıl önemli olan, makalenin yayımlandığı tarihte derginin TR Dizin'de yer alması. Her başvuru döneminde güncel kriterleri kontrol etmek de zaman kazandırıyor.

DergiPark ve açık erişim ilişkisi

DergiPark, TÜBİTAK ULAKBİM'in Türkiye adresli, akademik ve hakemli olduğunu beyan eden dergilere elektronik barındırma ve editoryal süreç yönetimi sağlayan altyapı hizmeti. İki hizmet de ULAKBİM'e ait, ama TR Dizin'e başvurmak ya da dizinlenmek için DergiPark'ta yer alma zorunluluğu yok.

DergiPark'ta yer almak TR Dizin'e kabul edilmek anlamına gelmiyor. DergiPark teknik bir altyapı sunuyor; TR Dizin ise kalite değerlendirmesi yapıyor. Bir dergi DergiPark'ta yayın yapıp TR Dizin başvurusu yapmamış olabiliyor, ya da başvurmuş ama reddedilmiş olabiliyor.

TR Dizin açık erişimi şart koşmuyor; dergiden açık erişim bilgisini ve varsa ücret politikasını "yayın politikası" başlığı altında açıkça yazmasını istiyor. Büyük ölçekli bir analizde açık erişimli makaleler, yaş ve alan hesaba katıldığında ortalamadan yaklaşık %18 daha fazla atıf almış; ancak bu avantaj ağırlıkla yeşil ve hibrit açık erişimden geliyor, altın açık erişimli makalelerin atıfı ise ortalamanın altında kalmış (Piwowar ve ark., 2018). Açık erişim modelleri ve makale işlem ücreti (APC) finansmanı için açık erişim dergi seçimi yazımıza bakabilirsiniz.

Dergi editörleri için başvuru süreci

TR Dizin'e başvuru, ISSN'si Türkiye'den alınmış, düzenli periyotlarla çıkan ve hakem değerlendirmeli bilimsel dergiler için açık. Başvuru için en az bir sayının yayımlanmış olması yeterli; asıl sınav başvurudan sonraki izleme döneminde.

Başvuru, TR Dizin'in çevrim içi formu üzerinden yapılıyor; form editör, dergi, yayıncı, iletişim ve diğer bilgilerden oluşuyor. Başvurunun tamamlanması için en az bir sayı ile sistemin istediği hakem raporlarının yüklenmesi gerekiyor. Rapor adedi, yüklenen sayıdaki makalelerin %15'i kadar (en az iki); buna ilk sayının değerlendirme sürecinde reddedilmiş bir makalenin hakem raporu ekleniyor.

Başvurusu onaylanan dergi bir yıl, yayın hayatına yeni başlayan dergi iki yıl izleniyor. İzleme sonunda TR Dizin uzmanları ön değerlendirme yapıyor, ardından konu alanı uzmanları ve akademisyenlerden oluşan komite kabul ya da ret kararı veriyor. Sonuç yayıncıya ya da editöre resmî yazıyla bildiriliyor.

Ret alan dergi bir yıl daha izlenip yeniden komiteye alınıyor; eksiklikler sürer ve dergi ikinci kez ret alırsa iki yıl boyunca değerlendirmeye alınmıyor. Bu nedenle ret gerekçelerinin her birini somut biçimde gidermek gerekiyor; yüzeysel düzeltmeler genellikle aynı sonucu getiriyor.

Sık karşılaşılan ret ve çıkarılma nedenleri

Reddedilmeye ve dizinden çıkarılmaya yol açan noktalar çoğu zaman doğrudan ölçütlerden okunabiliyor.

Hangi nedenin daha sık görüldüğüne dair yayımlanmış bir TR Dizin istatistiğine rastlamadık, ama ölçütlere bakınca takılınan noktalar belli. Birkaç cümlelik, gerekçesiz hakem raporları ölçütlerin bilimsel değerlendirme şartını karşılamıyor. Etik kurallarla ilgili bilginin web sayfasında hakem, yazar ve editör için ayrı başlıklarda yer almaması, sayıların zamanında yüklenmemesi, yayın kurulunda farklı kurumlardan gelen üyelerin üçte birin altında kalması ve web sitesindeki bilgilerin güncellenmemesi de ölçütlerle doğrudan çelişiyor.

Bunlar araştırmacının doğrudan kontrolünde değil; ama gönderim öncesinde bu göstergeleri değerlendirmek, sorunlu bir dergiye makale göndererek zaman kaybetmenin önüne geçiyor. Dergiden red sonrası strateji yazımızda tartıştığımız kademeli gönderim (cascade) yaklaşımı TR Dizin dergileri için de geçerli; birincil tercih olumsuz sonuçlanırsa bir sonraki derginin hazır olması süreci hızlandırıyor.

Doçentlik ve TR Dizin: pratik değerlendirme

TR Dizin'in doçentlik sürecindeki yeri sıklıkla tartışılıyor. ÜAK kriterleri dönem dönem güncelleniyor; 2026 Mart döneminde Sağlık Bilimleri tablosunda ve baktığımız diğer temel alan tablolarında TR Dizin makalesi 10 puan. ESCI ya da Scopus'taki makale ve SCIE/SSCI Q4 makalesi de 10 puan alıyor; TR Dizin'den yüksek puanlı olanlar SCIE/SSCI Q1–Q3 ve AHCI makaleleri. Sağlık bilimleri tablosunda ayrıca ulusal makale maddesi için en az iki TR Dizin makalesi zorunlu.

Doçentlik başvuru kriterleri konusundaki yazımızda bu puanlama ayrıntıları ele alınıyor. Yayın stratejisini yalnızca tek bir indekse göre belirlemek yerine, hem uluslararası hem ulusal indeksleri dengeli bir portföy içinde değerlendirmek daha sağlıklı bir yaklaşım.

Model İstatistik CRO olarak özellikle dergi seçimi aşamasında araştırmacının yanında duruyoruz. TR Dizin durumunu, derginin hakem kalitesini, yayın hızını ve çalışmanın hedef kitlesini bir arada değerlendirerek dergi stratejisinin oluşturulmasında rehberlik ediyoruz.

Resmî kaynaklar

• TÜBİTAK ULAKBİM — TR Dizin Dergi Değerlendirme Kriterleri. · trdizin.gov.tr
• Piwowar H, Priem J, Larivière V, ve ark. The state of OA: a large-scale analysis of the prevalence and impact of Open Access articles. PeerJ. 2018;6:e4375. · DOI
• Üniversitelerarası Kurul. 2026 Mart Dönemi Doçentlik Başvuru Şartları (temel alan tabloları).
• Üniversitelerarası Kurul. 2026 Mart Dönemi Sıkça Sorulan Sorular ve Cevapları.
• Clarivate. Web of Science Core Collection dergi değerlendirme süreci ve Emerging Sources Citation Index.