Yüksek etki faktörlü dergilerde ret oranlarının %90'ları bulduğu düşünülürse, "We regret to inform you..." satırıyla başlayan bir e-posta neredeyse her araştırmacının karşılaştığı bir durum. Retten sonra atılan adımlar ise çalışmanın akıbetini retten daha fazla etkileyebiliyor.
Desk rejection ve hakem reddi ayrımı
Her ret aynı değil. Reddin hangi aşamada geldiği, sonraki stratejinin tamamını belirliyor.
Desk rejection, makale hakem değerlendirmesine gönderilmeden editör tarafından reddedildiğinde ortaya çıkan durum. Dergiye göre birkaç gün ile birkaç hafta içinde geliyor; acı verse de aylar kazandırıyor. Hakem geri bildirimi olmadığı için sorunun ne olduğunu anlamak biraz daha güç, ama editörün ret mektubundaki birkaç cümle genellikle nedeni açıkça ortaya koyuyor. Desk rejection nedenlerini ayrıntılı ele aldığımız yazımızda en sık karşılaşılan senaryolar var.
Hakem reddi ise 2-4 aylık bir değerlendirme sürecinin sonunda geliyor. Acı verici yanı bekleme süresi, ama büyük avantajı elinizde somut geri bildirim olması. Hakemlerin eleştirileri, çalışmanın zayıf noktalarını gösteren bir dış değerlendirme raporu gibi; doğru değerlendirildiğinde makaleyi ciddi ölçüde güçlendirebiliyor.
Red türlerinin karşılaştırması
Desk Rejection
- •Birkaç gün ile birkaç hafta içinde gelir
- •Hakem geri bildirimi yok, sorun tespiti güç
- •Genellikle kapsam uyumsuzluğu veya format eksikliği
- •Makalede büyük değişiklik gerekmeyebilir
- •Farklı dergiye hızla yönlendirilebilir
Hakem Reddi
- •2-4 ay sürer, ciddi zaman kaybı riski taşır
- •Ayrıntılı hakem raporları elinizde olur
- •Metodolojik veya içerik eleştirileri ağırlıklı
- •Makale revizyonu genellikle zorunlu
- •Geri bildirim sonraki gönderimde avantaj sağlar
Red türüne göre yol haritası
Ret mektubunu analiz etmek
Ret mektubunun geldiği an hiçbir şey yapmamak en doğru hamle. Aylar süren emeğin ardından gelen ret duygusal bir tepkiye yol açıyor ve o ruh hâliyle alınan kararlar genellikle isabetli olmuyor. 48-72 saat arayla iki kez okumak çok daha verimli.
Soğuma süresinden sonra dikkat edilmesi gereken birkaç ayrıntı var. Editör mesajının nüansı önemli; "Bu çalışma dergimize uygun değildir" ile "Kapsamlı bir revizyondan sonra başka bir dergide değerlendirilebilir" arasında ciddi fark var. İkinci ifade çalışmanın değersiz olmadığını, yalnızca o dergiye uymadığını söylüyor. Bazı editörler alternatif dergi önerisinde bile bulunuyor.
Hakem raporlarında ise her eleştiriyi ayrı bir satır olarak listeleyip yanına şu notları düşmekte fayda var: eleştiri haklı mı, giderilebilir mi yoksa yapısal bir sınırlılık mı, çözmek ne kadar zaman gerektirir ve farklı bir dergide bu sorun tekrar gündeme gelir mi. İki veya üç hakemin aynı noktaya dikkat çekmesi orada gerçek bir sorun olduğunu gösteriyor. Tek bir hakemin dile getirip diğerlerinin atladığı bir eleştiri daha tartışılabilir nitelikte.
Hakem eleştirilerinin sistematik analizi bu sınıflandırma sürecini ayrıntılı ele alıyor; oradan edinilen çerçeve ret sonrası stratejiyi de doğrudan belirliyor.
Ret nedenlerini sınıflandırmak sonraki adımı netleştiriyor:
| Kategori | Durum | Sonraki Adım |
|---|---|---|
| Düzeltilebilir | İstatistik hatası, eksik analiz, zayıf tartışma | Revize edip farklı dergiye göndermek |
| Kısmen düzeltilebilir | Örneklem küçük ama ek veri toplanamaz | Sınırlılığı kabul edip güçlü yanları öne çıkarmak |
| Yapısal | Çalışma tasarımı temelden sorunlu | Farklı bir açıyla yeniden kurgulamak ya da beklentiyi düşürmek |
| Kapsam | Dergi uyumsuzluğu | Makaleyi değil dergiyi değiştirmek |
Geri bildirimi revizyona çevirmek
Ret sonrası sık yapılan hatalardan biri, makaleyi hiç değiştirmeden başka bir dergiye göndermek. Hakemler zaman ayırıp somut eleştiriler sunmuşsa bu geri bildirimi kullanmamak hem israf hem de stratejik bir hata; farklı dergiye gönderilse bile benzer eleştiriler gelme olasılığı yüksek.
Revizyonda öncelik sıralaması sonucu belirliyor. Metodolojik eleştiriler en üst sırada, çünkü istatistiksel test seçimi ve örneklem büyüklüğü gerekçelendirmesi gibi konular hemen her dergide gündeme geliyor. Sırada sonuçların sunumu ve yorumlanması var; tabloların düzeni ve etki büyüklüklerinin raporlanma biçimi ikna ediciliği doğrudan etkiliyor. Tartışma ve giriş bölümlerinin güçlendirilmesi üçüncü sırada, dil ve sunum kalitesi ise son aşamada ele alınıyor.
İpucu
Revizyonda yapılan her değişikliğin bir dosyada belgelenmesi büyük avantaj sağlıyor. Hangi hakem ne demişti, ne değiştirildi, neden değiştirildi; bu belge bir sonraki dergiye başvuru mektubu (cover letter) yazarken ve olası yeni hakem sorularına hazırlanırken büyük kolaylık sağlıyor.
Kademeli gönderim (cascade submission) stratejisi
Ret sonrası en kritik karar bir sonraki dergiyi seçmek. Rastgele bir dergiye göndermek yerine kademeli bir strateji daha planlı bir yol sunuyor.
Kademeli gönderim (cascade submission), makalenin etki faktörü yüksek dergiden başlayarak adım adım daha uygun dergilere yönlendirilmesi anlamına geliyor. Büyük yayıncılar (Elsevier, Springer Nature, BMJ Group) kendi dergi aileleri içinde bir aktarım (transfer) hizmeti sunuyor; editör ya da yayıncı daha uygun bir dergi önerdiğinde, yazar onaylarsa makale, dosyalarıyla ve hakem değerlendirmesinden geçtiyse raporlarıyla birlikte aktarılıyor. Yazarın kendi hazırladığı dergi listesi ise bundan ayrı bir strateji.
Makale gönderiminden önce bile 3-5 dergiden oluşan bir liste hazırlamakta fayda var:
| Sıra | Dergi Profili | Senaryo |
|---|---|---|
| 1. | Yüksek etki faktörü, dar kapsam | Alanın en prestijli dergisi |
| 2. | Orta-yüksek etki faktörü, geniş kapsam | Disiplinin genel dergisi |
| 3. | Orta etki faktörü, dar kapsam | Alt alana odaklı dergi |
| 4. | Orta etki faktörü, bölgesel | Bölgesel veya metodolojik odaklı dergi |
| 5. | Açık erişim, geniş kapsam | Metodolojik sağlamlığa odaklı (PLOS ONE gibi) |
Bir sonraki dergiyi seçerken amaç ve kapsam (aims & scope) uyumunu, yayın hızını ve hakem kalitesini birlikte değerlendirmek gerekiyor.
Ret kapsam uyumsuzluğundan geldiyse bir sonraki derginin amaç ve kapsam bölümünü dikkatle okumak ve son sayılarda benzer konularda yayımlanmış makaleler olup olmadığını kontrol etmek yararlı. Bir dergi çalışmayı fazla temel bilim odaklı bulduğu için reddetmişse klinik odaklı bir dergiye yönelmek mantıklı; tersi de geçerli.
Ret alan makaleyi predatory dergiye yönlendirmek ise asla bir seçenek değil. Motivasyon düşük olsa bile yağmacı dergiler akademik itibara kalıcı zarar veriyor.
Yeni dergiye uyarlama ve başvuru mektubu
Alternatif dergi seçildikten sonra makaleyi o derginin formatına uyarlamak gerekiyor; bunun için yeni derginin yazar rehberini baştan gözden geçirmek işe yarıyor. Ama bu, yalnızca referans stilini değiştirmekten ibaret değil.
Giriş bölümünü yeni derginin okuyucu kitlesine göre ayarlamak önemli. Genel bir tıp dergisinden cerrahiye özgü bir dergiye geçiliyorsa girişteki arka plan bilgisinin cerrahi perspektife kayması gerekiyor. Kelime sınırları da dergiler arasında ciddi farklılıklar gösterebiliyor; 4.000 kelimelik bir makaleyi 3.000 kelime sınırı olan bir dergiye gönderirken ciddi bir kısaltma zorunlu oluyor.
Başvuru mektubunda önceki retten bahsetmek genellikle gerekmiyor. Ciddi revizyon yapıldıysa güçlü yönlere odaklanmak daha etkili. Editör alternatif dergi önerdiyse bu öneriye atıfta bulunulabilir. Editör ya da yayıncı aynı ailedeki daha uygun bir dergiye aktarım önerdiyse bu yolu kullanmak süreci kısaltabilir.
Başvuru mektubunda makalenin yeni dergiye neden uygun olduğunu somut biçimde açıklamak ve yakın zamanda yayımlanmış benzer çalışmalara referans vermek, editöre kapsam uyumunu göstermenin etkili bir yolu.
Ret sonrası aksiyon planı
Ret aldıktan sonra belirli bir sıra izlenmesi süreci yönetilebilir hâle getiriyor.
Ret sonrası adım adım yol haritası
48-72 saat soğuma süresi
Ret mektubunu okuduktan sonra hemen harekete geçmemek duygusal tepkileri dengeliyor. Aceleyle alınan kararlar genellikle isabetli olmuyor.
Ret mektubunu analiz et
Editör mesajının nüansını ve hakem raporlarını madde madde çözümleyerek her eleştiriyi ayrı bir satır olarak listelemek faydalı.
Eleştirileri kategorize et
Düzeltilebilir, kısmen düzeltilebilir, yapısal ve kapsam kategorileri sonraki adımı belirliyor.
Ortak yazarlarla strateji belirle
Revizyon kapsamı ve alternatif dergi listesi konusunda ekip kararı almak süreci hızlandırıyor.
Revizyonu tamamla
Metodolojik eleştirilerden başlayarak öncelik sırasıyla ilerlemek en verimli yaklaşım. Her değişikliği belgelemek sonraki aşamada işe yarıyor.
Yeni dergiye uyarla ve gönder
Format uyarlama, kelime sınırı kontrolü ve stratejik başvuru mektubuyla gönderim. Bu aşama dergiye göre birkaç hafta sürebiliyor.
Perspektif meselesi
Ret oranlarına bakmak deneyimi normalleştirmeye yardımcı oluyor. Nature ve Lancet dergilerinin kendi bildirdiği ret oranları yaklaşık %92-95; her 100 gönderimden yalnızca 5-8'i kabul görüyor. Daha geniş kapsamlı dergilerde bile ret çoğu zaman gönderilerin yarısının üzerinde.
İlginç olan, art arda retlerin sanıldığı kadar yaygın olmaması. Biyolojik bilimlerde 923 dergide 2006-2008'de yayımlanan makalelerin yazarlarıyla yapılan bir anket çalışması, bu makalelerin yaklaşık %75'inin ilk gönderildiği dergide çıktığını buldu (Calcagno ve ark., 2012). Aynı çalışmada başka bir dergiden yeniden gönderilen, yani önce reddedilmiş makaleler, ilk denemede kabul edilenlere göre anlamlı biçimde daha fazla atıf aldı; bir dergi topluluğundan ötekine geçen yeniden gönderimler ise anlamlı olarak daha az atıf aldı (özette karşılaştırma grubu belirtilmiyor). Bu bulgular nedensellik göstermiyor, ama ret sonrası revizyonun makaleyi güçlendirebileceğiyle uyumlu.
Makaleyi çekmeceye atmak en kolay ama en zararlı refleks. Veriler, emek ve bulgular değerli; her ret çalışmayı güçlendirme fırsatı. Hakemleri suçlamak da geri bildirimden faydalanmayı engelliyor. Deneyimli meslektaşlarla konuşmak ise çok yardımcı; her araştırmacının ret hikâyeleri var ve bunları dinlemek yaşanan deneyimin ne kadar normal olduğunu hissettiriyor.
Akademik Not
Pek çok editör, reddettikleri makalelerin bir kısmının başka dergilerde başarıyla yayımlandığını bildiriyor. Ret çoğu zaman "bu çalışma yayımlanmaya değmez" değil, "bu çalışma bu dergiye uygun değil" anlamına geliyor. Bu ayrımı kavramak, ret sonrası stratejiyi tamamen değiştiriyor.
Model İstatistik ekibi olarak ret sonrası süreçte en çok zorlanılan noktanın hakem geri bildirimlerini revize makaleye entegre etmek olduğunu gözlemliyoruz. Özellikle istatistiksel eleştiriler söz konusu olduğunda doğru test seçimi, ek analizler ve sonuçların yeniden raporlanması konularında araştırmacılara rehberlik ediyoruz.
Kullanılan kaynaklar
- Calcagno V, Demoinet E, Gollner K, Guidi L, Ruths D, de Mazancourt C. Flows of research manuscripts among scientific journals reveal hidden submission patterns. Science. 2012;338(6110):1065-1069. · DOI
- Nature. Editorial criteria and processes (erişim 30.09.2026).
- The Lancet. Information for Authors (2026).
- PLOS ONE. Journal Information ve Criteria for Publication (erişim 30.09.2026).
- Elsevier Article Transfer Service; Springer Nature Transfer Desk; BMJ Article Transfer Service (yayıncı sayfaları, erişim 30.09.2026).