Makaleniz hazır, dergi arıyorsunuz. E-posta geliyor: "Dear esteemed researcher, we would like to invite your excellent work for publication. Acceptance within 5 days." Impact Factor: 6.8 yazıyor. APC sadece 300 dolar.
Gönderiyorsunuz. Üç gün sonra "kabul" geliyor. Ödüyorsunuz. Doçentlik başvurunuzda bu dergiyi yazıyorsunuz. Komisyon kontrol ediyor: predatory dergi. Yayın geçersiz sayılıyor.
Predatory dergi nedir?
Predatory (yağmacı) dergiler, bilimsel kalite kontrolü yapmadan — ya da çok yüzeysel bir incelemeyle — para karşılığı her çalışmayı yayınlayan sahte dergiler. Amaçları bilimsel katkı değil, APC geliri toplamak. Hakem değerlendirmesi yoktur veya göstermelik, gönderilen makaleler birkaç gün içinde ciddi inceleme yapılmadan kabul ediliyor. Sahte veya uydurma impact factor benzeri metrikler kullanılıyor, editör kurulu üyeleri sahte olabiliyor veya bilgileri olmadan listeleniyor.
Dünya genelinde yılda 400.000'den fazla makale predatory dergilerde yayınlanıyor. Her düşük impact factor'lü dergi yırtıcı değil — meşru düşük IF dergiler ile predatory dergileri ayırt etmek kritik.
Meşru Dergi vs Predatory Dergi
Meşru Düşük IF Dergi
Predatory Dergi
Kırmızı bayraklar
Agresif e-posta davetleri. "Dear Professor" gibi kişiselleştirilmemiş hitaplar, çalışma alanıyla ilgisiz davetler, "Submit within 7 days for 50% discount" gibi aciliyet yaratan ifadeler. Meşru dergiler de özel sayılar için davet gönderebiliyor ama kişiselleştirilmiş oluyor ve APC indirimi vaat etmiyor.
Sahte metrikler. "Global Impact Factor", "Universal Impact Factor", "SJIF" gibi uydurma metrikler. Clarivate (Web of Science) veya Elsevier (Scopus) tarafından verilen metrikleri gösteremeyen ve bunların yerine daha az bilinen ölçütler öne çıkaran dergiler ciddi bir uyarı sinyali.
Hızlı kabul vaatleri. Gerçek bir hakem süreci 4-12 hafta sürüyor. "3-5 gün içinde kabul" veya "guaranteed fast review" vaatleri ciddi değerlendirme yapılmadığının göstergesi.
Web sitesi sorunları. Dil bilgisi hataları, kurumsal adres veya telefon numarası olmaması, editör kurulu üyelerinin doğrulanamaması, ISSN numarasının ISSN Portal'da (issn.org) doğrulanamaması.
Doğrulama araçları
Beall's List: Jeffrey Beall'ın oluşturduğu şüpheli yayıncılar listesi. Orijinal liste 2017'de kaldırıldı ama beallslist.net üzerinden topluluk destekli güncellemeler mevcut. Listede olmaması güvenilir olduğu anlamına gelmiyor ama listede olması ciddi uyarı.
DOAJ: Açık erişim dergiler için en güvenilir beyaz liste. DOAJ'a kabul edilmek için aktif hakem süreci, editöryal şeffaflık ve yayıncılık etiği kriterleri karşılanması gerekiyor. DOAJ Seal taşıyan dergiler en yüksek standartları sağlıyor.
Think.Check.Submit: COPE, DOAJ ve ISSN'in ortak girişimi. Dergi seçimi için pratik bir kontrol listesi sunuyor (thinkchecksubmit.org).
İndeks doğrulama: Derginin iddia ettiği indekslemeleri bağımsız olarak doğrulamak şart. WoS için mjl.clarivate.com, Scopus için scopus.com/sources, PubMed için ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog kullanılıyor. Derginin web sitesinde "Indexed in Scopus" yazması yeterli değil — indeksin kendi sitesinden doğrulamak gerekiyor.
Uyarı
Hijacked (kaçırılmış) dergiler, meşru dergilerin sahte web sitelerini oluşturarak araştırmacıları kandırıyor. Derginin resmi URL'sini Google aramasıyla değil, WoS veya Scopus üzerinden bulmak daha güvenli. ISSN numarasını portal.issn.org'dan doğrulamak hijacked dergi riskini azaltıyor.
Sonuçları
Akademik değerlendirmelerde sayılmıyor — ÜAK ve üniversite komisyonları predatory yayını tanımıyor. Geri çekmek son derece zor, makalenin başka dergiye gönderilmesi duplicate publication sorununa yol açabiliyor. CV'de predatory dergi olması ciddiyet sorunu yaratıyor.
Türkiye bağlamı
ÜAK doçentlik başvurularında yayınların indekslenme durumunu titizlikle değerlendiriyor. SCI-E, SSCI, AHCI, ESCI ve Scopus dışındaki dergilerdeki yayınlar puanlamaya dahil edilmiyor. TÜBİTAK-ULAKBİM tarafından yönetilen TR Dizin ulusal kalite kontrolü sağlıyor ve predatory dergiler TR Dizin'de yer almıyor. YÖK akademik teşvik ödeneğinde de sadece WoS ve Scopus indeksli dergiler puan alıyor.
SCI-E dergi seçimi rehberimiz ve 2025 predatory tespit güncellemesi bu konuda daha detaylı bilgi sunuyor. Model İstatistik CRO ekibi olarak dergi seçimi danışmanlığı kapsamında hedef dergi doğrulaması da sunuyoruz.