Kabul e-postası geldi; aylardır beklediğiniz cümle ekranda: "We are pleased to accept your manuscript." Kutlama uzun sürmüyor; birkaç gün içinde ikinci bir e-posta geliyor; proof ekte ve düzeltmeler için 48 saat süre tanınıyor. O anda çoğu yazarın aklından aynı sorular geçer: neye bakacağım, neyi değiştirebilirim, neyi değiştirirsem başım ağrır?
Kabul ile yayın arasındaki bu dönem, sürecin en az anlatılan kısmı. Hakem sürecinin gerilimi bitmiştir ama iş bitmemiştir ve bu aşamada yapılan hatalar kalıcıdır. Yayımlanmış makalede yanlış yazılmış bir kurum adı, ancak erratum ile düzelir. Bu yazıda kabul sonrası adımları sırasıyla ele alıyoruz.
Kabulden yayına: sürecin durakları
Dergiye göre ayrıntılar değişse de sıra genellikle aynıdır:
- Kabul (acceptance) — resmî kabul mektubu gelir; makale üretim (production) birimine devredilir.
- Form aşaması — copyright veya lisans formu bu aşamada imzalanır; varsa açık erişim ücretine (APC) ilişkin seçim de yapılır.
- Dizgi ve proof — makale dergi formatına dizilir; kontrol için size gönderilir. Süre çoğunlukla 48-72 saattir.
- Online first / early view — düzeltilmiş makale, cilt ve sayfa numarası almadan önce DOI ile çevrim içi yayımlanır.
- Sayıya atama — makale bir cilde ve sayfa aralığına yerleşir; künye tamamlanır.
Bu duraklardan ikisi, form aşaması ve proof, sizden doğrudan iş ister; gerisi takipten ibarettir.
Proof'ta ne kontrol edilir: öncelik sırası
Proof kontrolünde süre kısıtlıdır ve hatalar eşit ağırlıkta değildir; bu yüzden kontrol, en kritik satırlardan başlayan bir öncelik sırasıyla yapılır. Önerdiğimiz sıra:
- Yazar adları, sırası ve kurumlar. En kritik satırlar bunlar. Ad kısaltmasındaki tek harf hatası, indekslerde ve atıf takibinde o yayının size bağlanmamasına yol açabilir. Türkçe karakterli adlarda dizgi hatası özellikle sık görülür; "Şükrü" adının "Sukru" mu, "S¸u¨kru¨" mü dizildiğine bakmak gerekir.
- Sayılar ve tablolar. Dizgi sırasında tablo hücreleri kayabilir, ondalık ayraçlar değişebilir, üst simgeler düşebilir. Metindeki tüm sayılara geçmeden önce kayması en olası yerler kontrol edilir; tablo başlıkları, sütun hizaları ve p değerleri bunların başında gelir.
- Şekiller. Doğru şekil doğru numarada mı, çözünürlük baskıya yeter mi, şekil altyazıları doğru şekille eşleşmiş mi?
- Fon, teşekkür ve çıkar çatışması beyanları. Fon veren kurumlar proje numarasının künyede doğru görünmesini ister; buradaki hata raporlamada sorun çıkarır.
- ORCID ve iletişim bilgileri. Sorumlu yazarın e-postası ve ORCID bağlantıları doğru mu?
Dizgi ekibinin "author query" (AQ) olarak numaralandırdığı sorulara tek tek ve açık yanıt vermek gerekir. "OK" yerine neyin onaylandığını yazmak, ikinci bir yazışma turunu önler.
Uyarı
Proof bir revizyon turu değildir. Yeni cümle eklemek, bulgu güncellemek, yazar eklemek veya sırayı değiştirmek bu aşamanın işi değildir; yazar değişikliği talebi çoğu dergide editör onayı gerektiren ayrı bir sürece girer. Proof'ta yalnızca dizgi hataları ve küçük dil düzeltmeleri yapılır.
Copyright ve lisans formu: neyi imzalıyorsunuz?
Form aşamasında önünüze iki modelden biri gelir:
- Copyright transfer (CTA): Yayın hakkını dergiye devredersiniz. Abonelik modelindeki dergilerin çoğunda standarttır. Devrin kapsamı ve makaleyi kendi dersinizde, tezinizde veya kurum arşivinizde kullanma hakkınızın sizde kalıp kalmadığı formda yazar; bu maddeleri imzadan önce okumak gerekir.
- Açık erişim lisansı (örn. CC BY, CC BY-NC): Hak sizde kalır; yayıncıya yayımlama lisansı verirsiniz. Lisans türü, makalenin başkalarınca nasıl kullanılabileceğini belirler.
Hangi model geçerli olursa olsun iki pratik soruya yanıt aramak yerinde olur. Fon sağlayıcınızın veya kurumunuzun açık erişim şartı var mı? Tezinizden üretilmiş bir makalede, tezin kendisinin yayımlanmış olması formda beyan gerektiriyor mu? Bu soruların yanıtı derginin yazar sayfasında ve fon sözleşmenizdedir; yanıtlardan emin olmadan imza atılmamalıdır.
DOI ve online first: makale ne zaman "yayımlanmış" sayılır?
DOI (Digital Object Identifier), makalenizin kalıcı adresidir ve genellikle online first aşamasında aktifleşir. Bu andan itibaren makale atıf alabilir. Cilt ve sayfa numarası henüz yoksa atıf "yıl + DOI" biçiminde yapılır; makale sayıya atandığında yayıncı künyeyi cilt, sayı ve sayfa (ya da makale numarası) bilgisiyle tamamlar.
Online first aşamasındaki bir makale akademik başvurularda çoğu değerlendirme için "yayımlanmış" kabul edilir; ancak hangi tarihin (online first mi, sayı tarihi mi) esas alındığı başvuru türüne göre değişebilir. Doçentlik bağlamındaki karşılıkları makale puanları yazısında ele almıştık.
Yayım sonrası ilk hafta iki kontrol daha yapılır. DOI bağlantısı gerçekten makaleye gidiyor mu ve makale Google Scholar profilinize doğru kayıtla eklendi mi? Erken yakalanan künye hatası kolay düzelir; aylar sonra fark edilen hata atıflarınızı böler.
Dergiyle yazışma: sessizlik ne zaman normal?
Kabul ile proof arasında haftalarca ses çıkmaması olağandır; üretim kuyruğu dergiye göre değişir. Dergiye yazmadan önce yazar sayfasındaki tahmini sürelere bakmak yerinde olur. Süre belirgin biçimde aşıldıysa kısa ve künyeli bir durum sorgusu uygundur; üslup ve zamanlama kuralları için editörle yazışma rehberimize bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Proof'ta öncelik sırası gözetmemek. Süre kısıtlıyken kontrol, en kritik satırlardan başlayarak yapılır.
- Yazar adı ve kurum satırını atlamak. En kalıcı hata, en az bakılan satırdadır.
- AQ'ları yanıtsız bırakmak. Yanıtlanmayan soru, dizgi ekibinin kendi kararıyla kapanır.
- Copyright formunu okumadan imzalamak. Tez, ders ve arşiv kullanım hakları formda tanımlıdır.
- Proof aşamasında içerik değiştirmeye çalışmak. Editör onayı gerektirir ve süreci uzatır; kapsamlı içerik değişiklikleri proof aşamasının konusu değildir.
- Online first sonrası künyeyi kontrol etmemek. DOI ve Scholar kaydı ilk hafta doğrulanmalıdır.
Özet: kabul bir bitiş değil, devir teslimdir
Kabul sonrası dönem, makalenin sizden dergiye devredildiği ama sorumluluğun sizde kaldığı bir aralıktır. Form aşamasında ne imzaladığınızı bilmek, proof'u öncelik sırasıyla kontrol etmek ve yayım sonrası künyeyi doğrulamak, yayımlanmış makalede kalıcı hata riskini büyük ölçüde azaltır.
Proof aşamasında ikinci bir göz isterseniz, dizgi hatalarına ve tablo-şekil uyumuna odaklanan titiz bir son kontrol yapıyoruz; kabul sonrası form, proof ve yayın takibini kapsayan yazışma sürecini ise birlikte yönetiyoruz.
Kullanılan kaynaklar
- ICMJE. Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work in Medical Journals. · icmje.org
- Crossref. DOI display guidelines. · crossref.org