Şaibeli Dergi ve Doçentlik: Ölçüt, İstisnalar ve Beyanname (Sağlık Bilimleri)

Şaibeli — yaygın adıyla yağmacı — dergi konusu, doçentlik dosyalarında gereksiz kaygı üreten alanların başında gelir. Oysa değerlendirmenin dayanağı internetteki listeler değil, tek bir resmî karardır; bu kararın kapsamı da dar ve nettir. Bu yazıda ölçütü, üç istisnayı ve şaibeli bir yayının beyanname ile eser listesindeki yerini doğrulanmış çerçeveyle ele alıyoruz. Genel puan sistemini ana doçentlik rehberinde bulabilirsiniz.

Tek Ölçüt: YÖK Genel Kurulu Kararı

Şaibeli sayılmanın dayanağı, YÖK Genel Kurulu'nun 30.12.2021 tarih ve 2021.18.643 sayılı kararıdır. Karara göre şaibeli sayılma riski yalnızca Web of Science Q4 dergileri için söz konusudur ve iki koşulun birlikte bulunmasını gerektirir: derginin Q4 olması ve editöryal/basım sürecinde ücret (APC/EPC) talep etmesi. İnternette dolaşan yağmacı dergi listeleri (Beall's List ve benzerleri) ÜAK değerlendirmesinin dayanağı değildir; tek geçerli çerçeve bu karardır.

Q1–Q3 Dergiler Kapsam Dışı

Karar metni açıktır: Web of Science'ta Q1, Q2 ve Q3 sınıfındaki dergiler, ücret talep edip etmediklerine bakılmaksızın şaibeli kabul edilmez. Bu katmanda APC ödemiş olmak bir yayını şaibeli hâle getirmez. "Ücretli dergi = riskli dergi" genellemesi bu nedenle yanlıştır; ücret yalnızca Q4 katmanında bir anlam taşır. Dergi çeyrekliğinin (Q) nereden okunacağını ve bendinizi belirleyen indeks kontrolünü uluslararası makale puanları yazısında ele alıyoruz.

Ücretli Q4'ü Kurtaran Üç İstisna

Bir dergi Q4 ve ücretli olsa bile, üç istisnadan yalnızca birine girmesi onu kapsam dışına çıkarır. Karar metni bu istisnaları kapalı bir liste olarak sayar:

1. Derginin, yalnızca ilgili bilim alanı mensuplarının üye olabildiği bir branş derneğinin, üniversitenin, enstitünün veya bilimsel bir kurumun yayın organı olması.
2. Derginin 2010 yılı öncesinden itibaren yayımlanmakta olması.
3. Derginin abone usulüyle çalışması.

Tek bir istisnanın varlığı yeterlidir. Ücret talep etmeyen Q4 dergiler ise istisnaya hiç ihtiyaç duymadan zaten geçerli sayılır.

Şaibeli Yayın "Yok Sayılmaz" — Ama Puanlanmaz

Belki de en çok karıştırılan nokta budur. Şaibeli kapsamına giren bir yayın tamamen ortadan kaldırılmaz; kural ikilidir: bu yayınlar yayın tarihine bakılmaksızın özgeçmiş ve eserler listesine eklenir, ancak beyannamede — yani puanlamada — kullanılamaz. Yani yayın görünür kalır, puan üretmez.

İstisnaların İspatı: Mevzuatın Sustuğu Alan

Üç istisnanın ölçütü kararda yazılıdır, ancak bunların nasıl ispatlanacağı düzenlenmemiştir. Örneğin "2010 öncesinden beri yayımlanma" ölçütünün belgelenmesi için resmî bir usul tanımlanmamıştır; pratikte derginin arşiv sayfası, ISSN Portal kaydı ve indeks arşivlerindeki en eski kayıt birlikte kullanılır. Ölçüt, derginin yayın hayatına başlama yılıdır; yayıncı kuruluşun kuruluş tarihi değildir. Benzer biçimde "abone usulü" ve hibrit dergilerin durumu için karar metni ayrıntılı bir tanım vermez. Bu tür sınır durumlarında güvenli yol, kanıtı (ekran görüntüsü, künye sayfası) dosyalamak ve tereddüt hâlinde ÜAK'a yazılı teyit için başvurmaktır; bu noktalarda bağlayıcı bir düzenleme bulunmadığını akılda tutmakta yarar vardır.

Dosya Planında Şaibeli Yayın

Pratik sonuç şudur: bir yayınınızın şaibeli kapsamda olduğunu tespit ettiyseniz, onu zorunlu şart ve puan hesabının tamamen dışında tutun; ama eser listenizde gösterin. Yayının hangi katmanda olduğunu belirlerken indeks ve çeyreklik kontrolünü beyanname öncesinde yapmak, sonradan düzeltmeye göre çok daha güvenlidir. Beyanname aşamasındaki kontrol akışını DBS beyanname rehberinde bulabilirsiniz.

Şaibeli dergi ölçütünün resmî metni için ÜAK ve ilgili YÖK Genel Kurulu kararını esas almanız gerekir.