Bu içerik yalnızca Sağlık Bilimleri Temel Alanı (Tablo 10) doçentlik başvuruları içindir. Diğer temel alanlarda tanım, puan ve şartlar farklıdır.
Akademik Not
"Şaibeli dergi" konusunda sahada sık dolaşan iki kanı da yanlıştır. Ne "ücretli dergi = riskli dergi" doğrudur ne de "şaibeli yayın etik ihlaldir". Ölçüt tek bir resmî karara dayanır ve sonuç, çoğu adayın sandığından çok daha sınırlıdır.
Şaibeli (yaygın adıyla yağmacı) dergi konusu, doçentlik dosyalarında gereksiz kaygı üreten alanların başında gelir. Oysa değerlendirmenin dayanağı internetteki listeler değil, tek bir resmî karardır; bu kararın kapsamı da dar ve nettir. Bu yazıda ölçütü, birlikte aranan üç şartı ve şaibeli bir yayının beyanname ile eser listesindeki yerini doğrulanmış çerçeveyle ele alıyoruz. Genel puan sistemini ana doçentlik rehberinde bulabilirsiniz.
Tek Ölçüt: YÖK Genel Kurulu Kararı
Şaibeli sayılmanın dayanağı, YÖK Genel Kurulu'nun 30.12.2021 tarih ve 2021.18.643 sayılı kararıdır. Karara göre şaibeli sayılma riski yalnızca Web of Science Q4 dergileri için söz konusudur ve iki koşulun birlikte bulunmasını gerektirir. Bu koşullar derginin Q4 olması ve editöryal/basım sürecinde ücret (APC/EPC) talep etmesidir. İnternette dolaşan yağmacı dergi listeleri (Beall's List ve benzerleri) ÜAK değerlendirmesinin dayanağı değildir; tek geçerli çerçeve bu karardır.
Q1–Q3 Dergiler Kapsam Dışı
Karar metni açıktır; Web of Science'ta Q1, Q2 ve Q3 sınıfındaki dergiler, ücret talep edip etmediklerine bakılmaksızın şaibeli kabul edilmez. Bu katmanda APC ödemiş olmak bir yayını şaibeli hâle getirmez. "Ücretli dergi = riskli dergi" genellemesi bu nedenle yanlıştır; ücret yalnızca Q4 katmanında bir anlam taşır. Dergi çeyrekliğinin (Q) nereden okunacağını ve bendinizi belirleyen indeks kontrolünü uluslararası makale puanları yazısında ele alıyoruz.
Ücretli Q4'te Birlikte Aranan Üç Şart
Bir dergi Q4 ve ücretli olsa bile, karar metnindeki üç özelliği birlikte taşıyorsa kapsam dışında kalır. Karar bu özellikleri tek bir cümlede, "ve" ile "olup" bağlaçlarıyla birbirine bağlayarak sayar:
- Derginin, yalnızca ilgili bilim alanı mensuplarının üye olabildiği bir branş derneğinin, üniversitenin, enstitünün veya bilimsel bir kurumun yayın organı olması,
- Derginin 2010 yılı öncesinden itibaren yayımlanmakta olması,
- Derginin abone usulüyle çalışması.
Üç şart birlikte aranır; biri eksikse dergi kapsam dışına çıkmaz. Karar, seçenek sunmak istediği yerde bunu açıkça yazmıştır; nitekim aynı cümlede kurum türleri sayılırken "branş derneğinin, üniversitenin, enstitünün veya bilimsel bir kurumun" denerek "veya" kullanılmıştır. Üç şart arasında ise "veya" geçmez. Ücret talep etmeyen Q4 dergiler bu şartlara hiç ihtiyaç duymadan zaten geçerlidir.
Şaibeli Yayın "Yok Sayılmaz" — Ama Puanlanmaz
Belki de en çok karıştırılan nokta budur. Şaibeli kapsamına giren bir yayın tamamen ortadan kaldırılmaz; kural ikilidir. Bu yayınlar yayın tarihine bakılmaksızın özgeçmiş ve eserler listesine eklenir, ancak beyannamede, yani puanlamada kullanılamaz. Böylece yayın görünür kalır ama puan üretmez.
Uyarı
Şaibeli bir yayını eser listesinden gizlemek çözüm değildir. Doçentlik Yönetmeliği, adayın özgeçmiş ve eserler listesinde tüm akademik çalışmalarını belirtmesini zorunlu kılar; eksik liste, "yanlış veya yanıltıcı beyan" kapsamında değerlendirilebilir. Puan getirmeyen bir yayını listeden çıkarmak, getirmeyeceği puandan çok daha ağır bir sürece kapı açabilir. Doğru yol, yayını listeye eklemek ama beyannameye eklememektir.
Üç Şartın İspatı: Mevzuatın Sustuğu Alan
Karar, üç şartın ölçütünü belirtir; bunların nasıl ispatlanacağını ise düzenlemez. Üç şart birlikte arandığı için her birini ayrı ayrı belgelemek gerekir. Örneğin "2010 öncesinden beri yayımlanma" ölçütünün belgelenmesi için resmî bir usul tanımlanmamıştır; pratikte derginin arşiv sayfası, ISSN Portal kaydı ve indeks arşivlerindeki en eski kayıt birlikte kullanılır. Ölçüt, derginin yayın hayatına başlama yılıdır; yayıncı kuruluşun kuruluş tarihi değildir. Benzer biçimde "abone usulü" ve hibrit dergilerin durumu için karar metni ayrıntılı bir tanım vermez. Bu tür sınır durumlarında güvenli yol, kanıtı (ekran görüntüsü, künye sayfası) dosyalamak ve tereddüt hâlinde ÜAK'a yazılı teyit için başvurmaktır; bu noktalarda bağlayıcı bir düzenleme bulunmadığını akılda tutmakta yarar vardır.
Dosya Planında Şaibeli Yayın
Pratikte, şaibeli kapsamda olduğunu tespit ettiğiniz bir yayın zorunlu şart ve puan hesabının tamamen dışında kalır; eser listenizde ise yer almaya devam eder. Yayının hangi katmanda olduğunu belirlerken indeks ve çeyreklik kontrolünü beyanname öncesinde yapmak, sonradan düzeltmeye göre çok daha güvenlidir. Beyanname aşamasındaki kontrol akışını DBS beyanname rehberinde bulabilirsiniz.
Şaibeli dergi ölçütünün resmî metni için ÜAK ve ilgili YÖK Genel Kurulu kararını esas almanız gerekir.
Akademik kariyerinizde yanınızdayız
Bilimsel yayın ve istatistik süreçlerinde, deneyimimizle yol arkadaşınız olmaktan memnuniyet duyarız.
İletişime Geç