Ana içeriğe geç
Model İstatistik

Bir Klinik Deneme Neden Yaklaşık 9 Yıl Sonra Geri Çekildi? Open Heart Stent Vakası

Open Heart stent denemesinde kayıt 48, makale 40 randomize ve 37 analiz edilen kişi gösterdi; cihaz adı, sonuç zamanı, bir ölümün raporlandığı yer ve finansal ilişkiler de ayrı açıklamalar gerektirdi. Kayıt, protokol, cihaz, veri ve makalenin neden tek tek uzlaştırılması gerektiğini anlatıyoruz.

Klinik Araştırma TasarımıGökhan Karakoç19 Ağustos 202612 dkGüncelleme: 3 Kasım 2026
Open Heart stent denemesiklinik araştırma kaydıkatılımcı akışıcihaz izlenebilirliğiretraksiyonçıkar çatışması

Bir klinik denemenin kaç katılımcısı vardı? Bu sorunun tek bir cevabı olmalı. Open Heart'ta 2017'de yayımlanan bir stent çalışmasında ise kamuya açık belgeler farklı sayılar verdi: ClinicalTrials.gov kaydında 48 katılımcı, makalenin yöntem bölümünde 40 randomize kişi, son analizde 37 kişi. Sayılarla birlikte incelenen cihaz ve sonuçların zamanı da uyuşmadı. Bu vaka, bir klinik denemenin kayıt, protokol, cihaz, veri ve makale düzeylerinde neden tek tek uzlaştırılması gerektiğini gösteriyor.

Bilgi

Bu yazının durumu (son kontrol: 27 Eylül 2026). Open Heart, retraksiyon (makalenin bilimsel kayıttan geri çekilmesi) bildirimini 7 Nisan 2026'da yayımladı. Bildirim, şu konulardaki süren kaygıları sıralıyor: çalışma kaydı, katılımcı sayıları, stent tanımı, üç haftalık sonuç, bir ölümün raporlanması, fonlayıcının rolü ve olası bir finansal çıkar. Dergi, verinin uydurulduğu ya da stentin ölüme yol açtığı sonucuna varmadı; bu yazı da böyle bir sonuç çıkarmıyor.

ClinicalTrials.gov kaydında 48 katılımcı görünüyordu. Makalenin yöntem bölümünde 40 kişinin randomize edildiği, yani müdahale gruplarına rastgele atandığı yazıyordu; son analizde 37 kişi vardı; özet, bu 37 kişiyi analiz edilenler değil, randomize edilenler gibi anlatıyordu. Kayıt, Palmaz Mach-5 oluklu çıplak metal stenti Palmaz çıplak metal stentle karşılaştırıyordu; makale ise Abbott üretimi Multi-Link Vision stentlerden ve üçüncü haftada yapılan damar içi görüntülemeden söz ediyordu; kayıttaki sonuçların zamanı ise altı aydı. İlk açık eleştiriler 2017'de geldi, düzeltme ve yazar yanıtı 2018'de yayımlandı, derginin incelemesi sonraki yıllarda yeniden açıldı ve resmî retraksiyon bildirimi 7 Nisan 2026'da geldi. Bu vakada sorun tek bir hatayla sınırlı değildi; aynı çalışmanın farklı belgeleri birbiriyle uyuşmuyordu.

Çalışma neyi ölçmek istiyordu?

Araştırmacılar, koroner stentin iç yüzeyine açılan mikroskobik olukların erken dönemdeki iyileşmeyi etkileyip etkilemediğini inceledi. Deney kolunda mikro oluklu çıplak metal stent, kontrol kolunda düz yüzeyli çıplak metal stent vardı. İyileşme, üçüncü haftada OCT ile değerlendirildi. OCT (optik koherens tomografi), damar içini ışıkla yüksek çözünürlükte görüntüleyen bir yöntemdir; araştırmacılar stent tellerinin üzerinin dokuyla ne ölçüde kaplandığına ve neointima denilen yeni doku tabakasının kalınlığına baktı.

Orijinal makale, 40 kişinin 1:1 iki kola ayrıldığını, kötü OCT görüntü kalitesi nedeniyle üç kişinin çıkarıldığını ve 37 kişinin son analize girdiğini bildirdi; toplam 7.959 stent teli değerlendirildi. Mikro oluklu grupta bazı neointima ölçümleri daha düşük görünüyordu; ancak başlıca karşılaştırmalarda p değerleri 0,83 ve 0,86 idi ve makale, çalışmanın istatistiksel anlamlılık göstermek için yetersiz güce sahip olduğunu ve klinik karşılığın bilinmediğini de yazdı. Bu ayrım önemli; yüzde 22 daha düşük görünen bir ölçüm tek başına kanıtlanmış klinik yarar demek değildir. 7.959 stent teli de 7.959 bağımsız hasta demek değildir; teller aynı 37 kişinin içinde kümelenmiştir ve böyle bir yapıda analiz birimi ile kişi içi bağımlılık, istatistiksel analiz planında açıkça gösterilmelidir.

Open Heart stent çalışmasında uzlaşmayan katılımcı akışı: kayıtta 48, makalede 40 randomize, analizde 37. 48 ile 40 arasındaki fark 8 kişi; retraksiyon bildirimi ilk 7 kişinin çıkarıldığını aktarıyor, kalan bir kişi kamuya açık belgelerde açıklanmıyor. Kayıt, randomizasyon ve analiz aynı akışta uzlaşmalı
ClinicalTrials.gov kaydındaki 48, makalede randomize edilen 40 ve analiz edilen 37 kişinin aynı akışta uzlaştırılması gerekir.

2013'ten 2026'ya zaman çizelgesi

TarihKamuya açık kayıtta ne oldu?
Eylül 2013ClinicalTrials.gov kaydına göre çalışma başladı.
Haziran 2015Çalışma tamamlandı.
27 Nisan 2016Kayıt bilgileri ClinicalTrials.gov'a ilk kez gönderildi.
3 Mayıs 2016NCT02759406 kaydı kamuya açıldı.
22 Mayıs 2017Makale Open Heart'ta yayımlandı.
11 Eylül 2017Katılımcı, cihaz, ölüm ve finansal ilişki soruları gazeteci Larry Husten'in CardioBrief yazısıyla kamuya taşındı.
28 Nisan 2018Finansman ve iki çıkar ilişkisini ekleyen düzeltme yayımlandı.
2024–2025Resmî bildirime göre dergi ile yazarlar arasında yeni yazışmalar yapıldı.
30 Ekim 2025Dergi süren kaygıları yazarlara bildirdi; retraksiyon bildirimine göre yazarlar yanıt vermedi.
7 Nisan 2026Makale geri çekildi.

Makalenin yayımlanması ile retraksiyon arasında yaklaşık 8 yıl 10 ay vardı; bu nedenle "dokuz yıl sonra" yerine "yaklaşık dokuz yıl sonra" demek daha doğru. Bu süre boyunca hiçbir şey yapılmadığını söylemek de doğru değil; düzeltme ve yazar yanıtı 2018'de geldi, resmî bildirim 2024–2025'te yeni yazışmalar yürütüldüğünü belirtiyor.

48, 40 ve 37 aynı şeyi anlatmıyor

Katılımcı sayılarında önce kavramları ayırmak gerekir: kayıtlı toplam (çalışma kaydında bildirilen gerçekleşmiş katılımcı), randomize edilen (bir tedavi koluna atanan), tedaviyi alan (planlanan cihazın gerçekten uygulandığı), izlenen (belirlenen zaman noktasında değerlendirilebilen) ve analiz edilen (ilgili analiz popülasyonuna giren). Open Heart dosyasında kamuya açık görünüm şöyleydi:

BelgeBildirilen sayıAçıklama
ClinicalTrials.gov48Gerçekleşen toplam katılım olarak kayıtlı.
Makalenin yöntem bölümü40Toplam 40 kişinin 1:1 randomize edildiği yazıyor.
Makalenin özeti3737 kişi randomize edilmiş gibi anlatılıyor.
Makalenin sonuç bölümü37Üç kötü OCT görüntüsü çıkarıldıktan sonra analiz edilen 19+18 kişi.
Retraksiyon bildirimi7 kişi makalede yokYazarlar ilk randomizasyondaki sorun nedeniyle ilk yedi kişinin makaleden çıkarıldığını söyledi.

Burada çözülmemiş bir aritmetik sorunu var. Kayıttaki 48 ile makaledeki 40 arasında sekiz kişi bulunuyor, resmî bildirim ise yedi kişiden söz ediyor; kamuya açık belgeler kalan bir kişiyi açıklamıyor. Nedeni tahmin etmek doğru olmaz; tam da bu yüzden katılımcı akışı tahminle değil, isimden arındırılmış bir denetim tablosuyla kurulmalı. İlk yedi kişinin randomizasyondan sonra çıkarıldığı açıklaması ayrıca önemli. Randomizasyonun amacı bilinen ve bilinmeyen özellikleri gruplar arasında dengeli dağıtmaktır; atama yapıldıktan sonra katılımcıları topluca çıkarmak bu dengeyi bozabilir. CONSORT 2025, her kol için randomize edilen, planlanan müdahaleyi alan ve birincil sonuçta analiz edilen kişi sayılarını ayrı ister; kayıplar ve dışlamalar da nedenleriyle gösterilmelidir. Open Heart vakasında eksik olan tam olarak bu kesintisiz akıştı.

Geç kayıt neden "idari ayrıntı" değildir?

NCT02759406'ya göre çalışma Eylül 2013'te başladı ve Haziran 2015'te tamamlandı; kayıt ise 27 Nisan 2016'da, çalışma bittikten yaklaşık on ay sonra gönderildi. Yazarlar dergiye bunun idari bir hata olduğunu söyledi; bu, yazarların açıklamasıdır ve zaman damgasını değiştirmez; kayıt geriye dönüktür. ICMJE önerisi, klinik denemenin ilk katılımcı onam verirken ya da daha önce kamuya açık bir sicile kaydedilmesini ister. Bunun gerekçesi, kaydın sonuçlar görüldükten sonra hangi sonucun öne çıkarılacağını değiştirmeyi zorlaştırması ve seçici sonuç bildirimini denetlenebilir kılmasıdır. Çalışma bittikten sonra yapılan kayıt bu işlevi yerine getiremez. Kayıt tamamlandıktan sonra protokol, SAP (istatistiksel analiz planı) ve makale ile sürüm kontrollü biçimde karşılaştırılmalı; bu adımı ClinicalTrials.gov kayıt rehberinde ayrıca anlattık.

Üç haftalık sonuç kayıtta neden görünmüyordu?

ClinicalTrials.gov kaydında dört birincil sonuç vardı ve dördünün de zaman noktası altı aydı: kantitatif anjiyografiyle geç lümen kaybı, OCT ile stent tellerinin örtülme yüzdesi, cihazla ilişkili advers olaylar ve anjiyografik ikili (binary) restenoz oranı. Makalenin ana konusu ise üçüncü haftadaki OCT değerlendirmesiydi; yazarlar dergiye bu sonucun baştan planlandığını, ancak kayda yanlışlıkla eklenmediğini söyledi. Bu açıklama doğru olabilir; fakat geriye dönük kayıtta dışarıdan doğrulanamaz. Sorun, sonucun mutlaka sonradan üretildiğinin kanıtlanması değil; önceden planlandığını gösterecek bağımsız kaydın bulunmamasıdır. Araştırmacılar sonradan keşifsel analiz yapabilir; ancak analizin ne zaman ve neden eklendiğini açıklamaları, onu önceden tanımlanmış gibi sunmamaları gerekir.

Hangi stent kullanıldı?

Kayıt, "Palmaz Mach-5 Grooved Bare Metal" ile "Palmaz Bare Metal" stentlerini karşılaştırdığını söylüyordu; makale ise bütün cihazların Abbott Multi-Link Vision olduğunu, mikro oluk teknolojisinin deney kolundaki stentlerin iç yüzeyine Palmaz Scientific tarafından uygulandığını yazdı. Yazarların dergiye açıklaması, makalenin doğru, kaydın yanlış olduğuydu. Bu fark "yanlış cihaz takıldı" demeye yetmez; temel stent ile yüzeyi değiştirilen araştırma ürünü farklı adlandırılmış olabilir. Yine de kayıt, protokol ve makale aynı teknik kimliği göstermelidir. Üretici, model, ölçü, yüzey işlemi, lot ve seri numarası yalnızca lojistik ayrıntı değildir; bunlar müdahalenin kimliğidir; bir güvenlik olayı olduğunda hangi cihazın hangi katılımcıda kullanıldığını bu zincir gösterir.

Aynı deneme, beş ayrı kontrol yüzeyi. Kayıt: 48 katılımcı, Palmaz Mach-5 ve Palmaz çıplak metal cihazları, 6 aylık sonuçlar. Protokol/SAP: zaman damgası, analiz popülasyonu, değişiklik geçmişi. Operasyon: randomizasyon listesi, uygulanan cihaz, lot/seri. Veri: 40 randomize, 3 görüntü dışlaması, 37 analiz. Makale: katılımcı akışı, 3 haftalık OCT, güvenlik ve çıkar beyanı. Uyuşmazlıklar nötr kehribar çerçeveyle: sayı, cihaz, zaman noktası, güvenlik, çıkar ilişkisi. Bir açıklama yeterli değildir; belge zinciri aynı cevabı vermelidir
Bir açıklama yeterli değildir; kayıt, protokol, operasyon, veri ve makale aynı cevabı vermelidir.

Bildirilmeyen ölüm hakkında ne biliyoruz?

Resmî retraksiyon bildirimi, bir katılımcının tanımlanan takip döneminin dışında öldüğünü söylüyor; yazarlara göre ölüm IRB'ye, yani araştırmayı etik açıdan denetleyen kurula bildirildi, ancak makaleye ve kayıt sayfasına eklenmedi. Bu bilgi iki yanlış sonuca çekilmemeli: birincisi, stentin ölüme yol açtığı gösterilmiş değildir; ikincisi, "takip dışında" demek olayın çalışma dosyasından bütünüyle çıkarılabileceği anlamına gelmez. Bir ölüm analiz penceresinin dışında kalabilir; yine de ne zaman öğrenildiği, cihazla ilişki değerlendirmesi, etik kurul bildirimi ve ana rapordaki yeri denetlenebilir olmalıdır. En güvenli ifade, ölümün kurula bildirildiği, ancak makalede ve çalışma kaydında yer almadığıdır. "Ölüm gizlendi" ya da "stent hastayı öldürdü" ifadeleri kamuya açık kanıtın ötesine geçer.

Finansman ve çıkar çatışması nasıl ayrılmalı?

Orijinal makalede "çıkar çatışması bildirilmedi" yazıyordu. 28 Nisan 2018 tarihli düzeltme, finansmanın deney kolundaki yüzey teknolojisini geliştiren Palmaz Scientific tarafından sağlandığını ekledi ve bir yazarın bu şirketin kurucusu, bir başka yazarın ise Abbott Vascular'ın çalışanı olduğunu belirtti; makaleye göre denemedeki temel stentler de Abbott Vascular üretimiydi. Düzeltmenin dili önemliydi. Düzeltme, bu bilgilerin düzgün beyan edildiğini, ancak ilk yayın sırasında sehven makaleye aktarılmadığını söyledi; dolayısıyla bu iki ilişki için "yazarlar kasıtlı olarak gizledi" denemez. 2026 bildirimindeki ayrı bir konu ise bir yazar ile fonlayıcı şirket arasında açıklanmamış olası bir finansal çıkarla ilgili kaygıdır; ilgili yazar, kendisine verildiği ileri sürülen kısıtlı hisseden haberi olmadığını ve şirket kapanmadan önce bu hisseyi almadığını söyledi. Bu nedenle hisse meselesi kesinleşmiş bir olgu değil, iddia ve taraf yanıtı olarak kalmalıdır. 2018 düzeltmesindeki kuruculuk ve çalışanlık beyanları ile 2026'daki ayrı hisse kaygısı birleştirilmemelidir.

Makale neden geri çekildi?

Open Heart'ın gerekçesi "veri uydurma kanıtlandı" değildi; dergi, çalışmanın güvenilirliğini ve bütünlüğünü etkileyebilecek kaygılara yazarların yeterli yanıt vermediğini belirtti. Resmî bildirime göre konular 2018'de ve 2024–2025'te tartışıldı, dergi 30 Ekim 2025'te süren kaygıları bildirdikten sonra yazarların yanıtsız kaldığını yazdı. Buradan çıkan ders, açıklama yapmanın mutabakat sağlamak anlamına gelmediğidir. "Kayıt hatalıydı" denildiğinde doğru sayıyı ve doğru cihazı gösterecek randomizasyon kaydı, cihaz kullanım ve takip çizelgesi (device accountability) ve protokol sürümü de sunulmalıdır; sözlü açıklama ile belge zinciri aynı şey değildir.

Open Heart stent çalışmasının 2013-2026 zaman çizelgesi: Eylül 2013 çalışma başladı, Haziran 2015 tamamlandı, Nisan-Mayıs 2016 kayıt gönderildi ve yayımlandı, 22 Mayıs 2017 makale, 11 Eylül 2017 kamusal sorular, 28 Nisan 2018 düzeltme, 2024-2025 yeni yazışmalar, 30 Ekim 2025 süren kaygılar bildirildi, 7 Nisan 2026 retraksiyon. Makaleden retraksiyona yaklaşık 8 yıl 10 ay. Bildirim, 2018 ve 2024-2025 dönemlerinde ara işlemler bulunduğunu gösterir
Makale ile retraksiyon arasında yaklaşık 8 yıl 10 ay; arada düzeltme ve yeni yazışmalar var.

Kendi makalenizin kaynakçasını geri çekme kayıtlarıyla karşılaştırarak denetlemek için referans doğruluğu ve retraction taraması sayfamızdan yararlanabilirsiniz.

Aynı çalışma her belgede aynı görünmeli

Open Heart vakasında tek bir sayı hatası yoktu. Kayıt 48, makale 40 randomize ve 37 analiz edilen kişiyi gösterdi; resmî açıklamadaki yedi kişi, 48 ile 40 arasındaki sekiz kişilik farkı bütünüyle kapatmadı. Cihaz adı, sonuç zamanı, ölümün raporlandığı yer ve finansal ilişkiler de ayrı açıklamalar gerektirdi. Bu uyuşmazlıkların her biri tek başına düzeltilebilir görünebilir; bir araya geldiklerinde ise okurun hangi belgeye güveneceği belirsizleşir.

Makale bittiğinde yapılan son okuma tek başına yetmez; çalışma başlarken kurulan ve kapanışa kadar güncellenen bir ana mutabakat tablosu bu tür kopuklukları daha erken gösterir. Kayıt alanı, protokol sürümü, randomizasyon satırı, cihaz kimliği, veri değişkeni, analiz çıktısı ve makaledeki karşılık aynı çizelgede buluşmalıdır. Klinik veri kalite kontrolü çalışmamız, klinik araştırma kaydı ile analiz popülasyonu ve yayıma girecek tablolar arasındaki bu kopuklukları gönderimden önce görünür hâle getiriyor.

Kullanılan kaynaklar

  • Open Heart. Retraction: Biological effect of microengineered grooved stents on strut healing. Open Heart. 2026;13:e000521ret. · PMC
  • Vesga B, Hernandez H, Higuera S, ve ark. Biological effect of microengineered grooved stents on strut healing (geri çekilmiş makale; yalnızca olayın ve yayımlanan yöntemlerin incelenmesi için). Open Heart. 2017;4:e000521. · PMC
  • Open Heart. Correction: Biological effect of microengineered grooved stents on strut healing. Open Heart. 2018;5:e000521corr1. · PMC
  • Husten L. Julio Palmaz really doesn't want you to read this story. CardioBrief, 11.09.2017.
  • ClinicalTrials.gov. NCT02759406 — kayıt ilk gönderim tarihi 27 Nisan 2016. · ClinicalTrials.gov
  • International Committee of Medical Journal Editors. Clinical Trials: Registration. · ICMJE
  • CONSORT–SPIRIT. CONSORT 2025 Item 22a: Numbers included. · CONSORT

Sıkça Sorulan Sorular

Her dergi aynı kararı vermez. Fakat geriye dönük kayıt, sonuçlar görülmeden önce verilmiş bağımsız bir yöntem kaydı sağlamaz. Open Heart vakasında bu, başka uyuşmazlıklarla birlikte değerlendirildi.
Retraksiyon bildirimi, ilk randomizasyon sorunu nedeniyle ilk yedi kişinin çıkarıldığını aktarıyor. Fakat 48 ile 40 arasındaki fark sekiz; kalan bir kişi için kamuya açık resmî bir açıklama yok.
Ölüm analiz penceresinin dışında kalabilir; ama bu, olayın güvenlik ve katılımcı akışında önemsiz olduğu anlamına gelmez. Olayın zamanı, cihazla ilişki değerlendirmesi ve raporlama kararı denetlenebilir olmalıdır.
Hayır. Temel ticari stent ile yüzeyi değiştirilen araştırma ürünü farklı adlandırılmış olabilir. Yazarlar makalenin doğru, kaydın hatalı olduğunu söyledi; yine de cihaz kimliği bütün belgelerde uzlaştırılmalıdır.
Ölçüm sayısını artırır, bağımsız katılımcı sayısını artırmaz. Aynı kişideki tellere ait ölçümler birbirinden bağımsız değildir; kümelenme hesaba katılmazsa belirsizlik olduğundan küçük görünebilir.
AraWhatsApp