Güç analizinin kavramsal çerçevesi ve neden gerekli olduğu netleştikten sonra sıra pratik bir soruya geliyor: hesaplama hangi yazılımla yapılacak? Seçeneklerin üstünlükleri birbirinden farklı. G*Power ücretsiz olmasıyla, PASS klinik protokollerdeki geniş kapsamıyla, R esnekliğiyle, nQuery adaptif tasarım desteğiyle, Stata da mevcut analiz akışına entegre oluşuyla öne çıkıyor.
Doğru seçim, araştırma tasarımının karmaşıklığına, bütçeye ve ekibin teknik kapasitesine bağlı. Beş aracı aynı ölçütlerle yan yana koyunca hangi durumda hangisinin daha uygun olduğu da ortaya çıkıyor.
Seçimi belirleyen kriterler
Yazılım seçerken dört soru belirleyici oluyor: tasarım ne kadar karmaşık (iki grup t-testi mi, yoksa çok merkezli adaptif tasarım mı), bütçe var mı (ticari lisans alınabilir mi, yoksa ücretsiz araçlara mı bağlısınız), rapor kalitesi ne kadar önemli (etik kurul dosyası mı, regülatör başvurusu mu) ve ekipte programlama bilgisi var mı (R kullanabilecek biri var mı). Bu dört sorunun yanıtı, seçimi büyük ölçüde daraltıyor.
G*Power: ücretsiz standart
Düsseldorf Üniversitesi'nde geliştirilen G*Power, en bilinen ücretsiz güç analizi yazılımlarından biri; tanıtım makalesi (Faul ve ark., 2007) 50.000'den fazla atıf almış durumda. Windows ve macOS'ta çalışıyor, kurulumu birkaç dakika sürüyor.
Güçlü yönleri: Tamamen ücretsiz. Temel testler için kapsamlı destek (t-testi, ANOVA, ki-kare, korelasyon, regresyon, lojistik regresyon). Beş analiz türü (a priori, post hoc, sensitivity, criterion, compromise). Grafik çıktısı güç eğrisini görselleştiriyor ve "Protocol of power analyses" sekmesinde tüm parametreler metin biçiminde toplanıyor.
Sınırlı yönleri: Karma modeller, adaptif tasarımlar, küme randomize çalışmalar ve non-inferiority tasarımları desteklenmiyor. Son sürümü (3.1.9.7) Mart 2020'de çıktı. Otomatik rapor oluşturma yok; çıktıları makaleye entegre etmek elle düzenleme gerektiriyor. Pratik kullanımını G*Power adım adım rehberimizde ekran ekran gösterdik.
PASS: klinik protokollerin altın standardı
PASS (Power Analysis and Sample Size), NCSS'in geliştirdiği ticari bir yazılım. Üreticiye göre 1200'den fazla test ve güven aralığı senaryosu için örneklem hesabı sunuyor. FDA belirli bir yazılım şart koşmuyor; başvuruda kullanılan yazılımın adının ve sürümünün belgelenmesini, yazılımın da güvenilir olmasını istiyor.
Güçlü yönleri: Non-inferiority, eşdeğerlik (equivalence) ve üstünlük (superiority) tasarımlarını destekliyor. Grup sıralı (group sequential) ve adaptif tasarımlar için özel prosedürleri var. Her analiz için formülleri, parametreleri, varsayımları ve referansları içeren otomatik bir rapor üretiyor; rapor RTF biçiminde kaydediliyor ve doğrudan Word'de açılabiliyor. Üretici her prosedürü yayımlanmış makale ve kitaplarla doğruladığını belirtiyor.
Sınırlı yönleri: Tek kullanıcılı yıllık lisans, 2026 fiyat listesinde akademik kullanım için 895 USD, ticari kullanım için 1.195 USD. Simülasyon ve karma model prosedürleri hazır menüyle sunuluyor; kullanıcı kendi senaryosunu programlayamıyor. Türkiye'de lisansı BAP ya da TÜBİTAK proje bütçesinden istemek mümkün; her bütçe kalemi gibi bu talebi de gerekçelendirmek gerekiyor.
R ile güç analizi: esneklik ve tekrarlanabilirlik
R programlama dili güç analizinde geniş bir esneklik sunuyor. Hazır paketler temel testleri karşılarken, simülasyon tabanlı güç analizi R'ı öne çıkaran özellik. Başlıca paketler: pwr (Cohen'in 1988'deki güç hesaplarına dayanan t-testi, ANOVA, korelasyon ve ki-kare fonksiyonları; sonuçları G*Power'la pratikte aynı), WebPower (çok düzeyli modeller, SEM, mediation), simr (karma modeller için simülasyon tabanlı güç) ve powerSurvEpi (sağkalım ve epidemiyolojik tasarımlar).
Güçlü yönleri: Tamamen ücretsiz ve açık kaynak. Hazır paketin kapsamadığı senaryolar için Monte Carlo simülasyonu yazılabiliyor. Kod paylaşıldığında herkes aynı sonuca ulaşıyor (tekrarlanabilirlik) ve R Markdown ile profesyonel raporlar üretilebiliyor.
Sınırlı yönleri: Programlama bilgisi gerektiriyor; "butona tıkla, sonucu al" kolaylığı yok. Hata ayıklama zaman alabiliyor ve GUI tabanlı araçlara kıyasla öğrenme eğrisi dik.
İpucu
R ile güç analizi yaparken kodu kaydetmek önemli. Etik kurul dosyasına veya makale ek materyaline R kodunu eklemek şeffaflık ilkesini destekliyor ve hakemlerin hesaplamayı doğrulamasını kolaylaştırıyor. Başlangıç için pwr paketindeki pwr.t.test(), pwr.anova.test(), pwr.chisq.test() ve pwr.r.test() fonksiyonları temel ihtiyaçları karşılıyor.
nQuery ve Stata: diğer seçenekler
nQuery. Statsols'un geliştirdiği ticari yazılım; üreticiye göre 1000'den fazla doğrulanmış örneklem ve güç hesabı prosedürü sunuyor. Öne çıkan yanı, adaptif tasarımlar ve Bayesçi güç analizi için kapsamlı destek. Grup sıralı tasarımlar için O'Brien-Fleming, Pocock ve Lan-DeMets sınırlarını hesaplayabiliyor. Yıllık lisans pakete göre değişiyor; 2026'da temel paket akademik kullanım için yaklaşık 850 USD'den, adaptif tasarımları içeren paket yaklaşık 2.400 USD'den başlıyor.
Stata. Genel amaçlı bir istatistik yazılımı; güç analizi komutu (power) t testi, ANOVA, oran karşılaştırmaları, korelasyon, regresyon, sağkalım analizi ve küme randomize tasarımlar için hesap yapıyor ve kontrol paneliyle menüden de kullanılabiliyor. En büyük avantajı, veri analizi ile güç analizini aynı ortamda yürütebilmek. Kurumun kampüs lisansı varsa ek maliyet de doğurmuyor.
Karşılaştırma tablosu
| Kriter | G*Power | PASS | R (pwr/simr) | nQuery | Stata |
|---|---|---|---|---|---|
| Maliyet (akademik) | Ücretsiz | ~900 USD/yıl | Ücretsiz | ~850–3.900 USD/yıl (pakete göre) | Lisansa göre değişir |
| Kapsam | Temel testler | 1200+ test ve güven aralığı senaryosu (üretici) | Sınırsız (simülasyon) | 1000+ prosedür (üretici) | Temel ve orta düzey tasarımlar |
| Kullanım kolaylığı | Kolay (GUI) | Orta (GUI) | Zor (kod) | Kolay (GUI) | Orta (kod+GUI) |
| Rapor kalitesi | Temel | Çok yüksek | Kullanıcıya bağlı | Çok iyi | Orta |
| Simülasyon desteği | Yok | Hazır prosedürler | Tam | Sınırlı | Var (kullanıcı kendi yöntemini ekleyebiliyor) |
| Karma model desteği | Yok | Hazır prosedürler | Tam (simr) | Sınırlı | Hazır değil (kullanıcı simülasyonla kurabiliyor) |
| Öğrenme eğrisi | Düşük | Orta | Yüksek | Düşük | Orta |
Hangi durumda hangi yazılım?
Yazılım seçimi çoğu zaman tasarımın karmaşıklığı ve bütçe sorularıyla netleşiyor.
| Senaryo | Önerilen yazılım | Gerekçe |
|---|---|---|
| Tez çalışması, temel testler | G*Power | Ücretsiz, yeterli kapsam, kolay kullanım |
| SCI-E makale, standart tasarım | G*Power veya R (pwr) | Ücretsiz, yöntemi şeffaf raporlanabilir |
| İlaç firması klinik protokolü | PASS veya nQuery | Ayrıntılı otomatik rapor, geniş tasarım desteği |
| Karma model, çok düzeyli çalışma | R (simr, WebPower) | Simülasyon tabanlı, formül sınırı yok |
| Adaptif veya grup sıralı tasarım | nQuery veya PASS | Özel prosedürler, ara analiz sınırları |
| Retrospektif, sensitivity analizi | G*Power veya R | Mevcut n ile en küçük etkiyi hesaplama |
| TÜBİTAK başvurusu, sınırlı bütçe | G*Power + R | Ücretsiz, raporlanabilir |
| Küme randomize tasarım | Stata veya R | Küme içi korelasyon desteği |
Yazılımlar aynı sonucu veriyor mu?
Sık sorulan bir soru; kısa yanıt, temel testler için büyük ölçüde evet. t-testi, ANOVA ve korelasyon için G*Power ile R'ın pwr paketi pratikte aynı sonucu veriyor. Küçük farklar olabiliyor. G*Power kılavuzu, bazı tam (exact) testlerde kendi sonuçlarını PASS'le karşılaştırdığında tek yönlü testlerde tam örtüşme, iki yönlü testlerde ise özellikle küçük örneklemlerde üçüncü ondalıkta küçük sapmalar bulduğunu bildiriyor; kılavuz bu tür farkları iki yönlü testte alfanın kuyruklara nasıl paylaştırıldığına ve PASS'ın ağırlıklı örneklem büyüklüklerini tamsayıya kesmesine bağlıyor. Bu farklar pratikte önemsiz ama hakemlerin dikkatini çekebiliyor.
Karmaşık tasarımlarda (küme randomize, tekrarlı ölçümler, sağkalım analizi) farklar daha belirgin olabiliyor; ICC'nin nasıl modellendiği, korelasyon yapısının nasıl tanımlandığı ve sansürleme oranının nasıl ele alındığı yazılımdan yazılıma değişiyor. Bu nedenle hesaplamayı iki farklı yazılımla çapraz doğrulamak iyi bir alışkanlık; G*Power sonucunu R ile doğrulamak birkaç dakika sürüyor ve raporlamanın güvenilirliğini artırıyor.
Türkiye bağlamı
Türkiye'deki araştırma ekosistemi yazılım seçimini doğrudan etkiliyor. Bütçe açısından, deneyimimizde BAP kaynakları çoğu zaman sınırlı olduğu için araştırmacıların çoğu G*Power ve R ile çalışıyor; bazı üniversiteler kampüs lisansıyla Stata veya PASS erişimi sağlıyor, bunu kurumunuzun bilgi işlem ya da kütüphane biriminden öğrenebilirsiniz. Etik kurul dosyalarında en sık gördüğümüz belge G*Power ekran görüntüsü ya da "Protocol of power analyses" sekmesindeki metin; R kullandıysanız kodu ve çıktıyı birlikte eklemek gerekiyor. Kullanılan araç ne olursa olsun yazılım adı, sürümü, tüm parametreler ve etki büyüklüğü kaynağı eksiksiz raporlanmalı. TÜBİTAK başvurularında ticari lisansı proje bütçesinden istemek mümkün; her bütçe kalemi gibi bu talebin de gerekçesi isteniyor; ücretsiz yazılımın tasarımı karşılamadığını göstermek bu gerekçeyi güçlendiriyor. Örneğin adaptif veya non-inferiority tasarım planlıyorsanız, bu tasarımların G*Power'da desteklenmemesi PASS ihtiyacının gerekçesi olabilir. Çok merkezli uluslararası çalışmalarda ise sponsor firmanın veya koordinatör merkezin tercihi belirleyici oluyor.
Uyarı
Yazılım seçerken yalnızca maliyeti değil, ekibin teknik kapasitesini de değerlendirmek gerekiyor. R son derece güçlü ama programlama bilgisi istiyor. Ekipte R deneyimi yoksa ve karmaşık bir tasarım söz konusu değilse, G*Power ile başlayıp ihtiyaç hâlinde PASS'a geçmek pragmatik bir strateji.
Maliyet karşılaştırması (5 yıllık)
| Yazılım | 5 yıllık maliyet (akademik) | Not |
|---|---|---|
| G*Power | 0 | Tamamen ücretsiz |
| R + paketler | 0 | Açık kaynak |
| PASS | Yaklaşık 4.500 USD | Yıllık abonelik (2026 liste fiyatı) |
| nQuery | Yaklaşık 4.300-19.500 USD | Paket düzeyine göre (2026 liste fiyatı) |
| Stata | Lisansa göre değişir | Kampüs lisansı varsa 0 |
Deneyimimizde PASS'ın otomatik raporu, her güç analizinde raporlamaya harcanan süreyi belirgin biçimde kısaltıyor; yılda çok sayıda güç analizi yapan bir ekip, lisans maliyetini tartarken bu kazancı da hesaba katabilir. R'da benzer kalitede rapor için başta bir şablon hazırlama yatırımı gerekiyor, ama şablon bir kez kurulduğunda tekrarlı kullanım verimli oluyor.
Uzun vadeli yatırım
Kısa vadede hızlı sonuç gerekiyorsa G*Power birkaç saatte öğreniliyor ve temel testlerin büyük çoğunluğunu karşılıyor. Uzun vadede en faydalı yatırım ise R; güç analizinin ötesinde veri analizi, görselleştirme, raporlama ve tekrarlanabilir araştırma altyapısı sunuyor. İlaç endüstrisinde kariyer planlıyorsanız PASS deneyimi özgeçmişe ayrıca değer katabilir.
Model İstatistik olarak farklı yazılımlarla çok sayıda güç analizi yürüttük ve araştırma tasarımına en uygun aracı seçmekte araştırmacıya rehberlik ediyoruz; etki büyüklüğü tahmininden raporlamaya kadar her aşamayı birlikte ele alıyoruz. Yazılım seçimi, hesabı etkiliyor; varılan sonucu asıl belirleyen ise girilen parametreler ve çıktının yorumu. Etki büyüklüğü hesaplama yöntemleri ve örneklem büyüklüğü hesaplama yazılarımız bu konuda yol gösteriyor.
Not: Buradaki lisans ücretleri yaklaşık ve gösterge niteliğindedir; güncel fiyatlar ile akademik indirimler için üreticinin resmî kaynaklarına bakılmalı. Yazılımların desteklediği prosedür kapsamı sürümlere göre değişebilir.
Kullanılan kaynaklar
- Faul F, Erdfelder E, Lang AG, Buchner A. G*Power 3: a flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods. 2007;39(2):175-191. · DOI
- Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG. Statistical power analyses using G*Power 3.1: tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods. 2009;41(4):1149-1160. · DOI
- Faul F, Erdfelder E, Lang AG, Buchner A. G*Power 3.1 manual (1 Haziran 2023); Heinrich-Heine-Universität Düsseldorf, G*Power sürüm geçmişi (erişim 30.09.2026).
- U.S. Food and Drug Administration. Statistical Software Clarifying Statement (6 Mayıs 2015).
- NCSS. PASS 2026 prosedür listesi, "The Output Window" bölümü, ücretsiz deneme koşulları ve akademik/ticari fiyat listesi (12.01.2026; erişim 30.09.2026).
- Statsols. nQuery ürün, grup sıralı tasarım ve fiyatlandırma sayfaları (erişim 30.09.2026).
- StataCorp. Power and sample size (özellik sayfası; erişim 30.09.2026).
- CRAN. clusterPower paketi arşiv notu (10.10.2023); pwr 1.3-0, WebPower, simr ve powerSurvEpi paket belgeleri.