DergiPark'ın Yeni Sistemi İçin Makale Dosyası Nasıl Hazırlanır?

DergiPark'ın yeni Makale Süreç Yönetim Sistemi için duyurduğu özellikler arasında yapay zekâ kullanım beyanı, yazar katkıları, Makale Varlıkları ve sürüm takibi bulunuyor. 27 Ekim 2026 itibarıyla incelediğimiz resmî sayfalarda zorunlu geçiş tarihi yer almıyor. Bu nedenle yeni alanların bütün dergilerde bugün zorunlu olduğu söylenemez; hazırlığa ise şimdiden başlanabilir.

Araştırma ekibinin gönderimden önce kimin hangi işi yaptığını, hangi aracın nerede kullanıldığını ve sonuçların hangi dosyaya dayandığını kaydetmesi, başvuru hazırlığını kolaylaştırır.

DergiPark neyi duyurdu, hangi ayrıntılar henüz belli değil?

15 Ekim tarihli resmî duyuru, yeni sistemin 22 Ekim için planlanan etkinlikte tanıtılacağını bildiriyor. Öne çıkan özellikler; sürecin tek sayfadan izlenmesi, gönderim sırasında AI ve CRediT beyanları, Makale Varlıkları ve versiyonlama altyapısı. Duyuru ayrıca geliştirmeler devreye alındığında dergilerin CC-BY lisansı belirlemesinin zorunlu olacağını söylüyor.

Ancak başvuru alanlarının ayrıntıları, Makale Varlıkları'nın kapsamı, lisans geçişinin eski makalelere etkisi ve devreye alma takvimi bu metinde açıklanmıyor. Bu nedenle başvuru hazırlarken hedef derginin güncel yazım kurallarıyla gönderim ekranını birlikte kontrol etmek gerekir.

Yapay zekâ kullanım beyanı nasıl hazırlanmalı?

İyi bir beyan, yalnız “yapay zekâ kullanılmıştır” cümlesinden oluşmaz. Aracın hangi işte kullanıldığını ve çıktının nasıl kontrol edildiğini anlaşılır biçimde göstermelidir. Dil düzenlemesi, istatistik kodu önerisi ve veri analizi aynı işlem değildir.

ICMJE'nin yapay zekâ kullanımına ilişkin önerileri, kullanımın açıklanmasını ister; ICMJE yazım yardımını Teşekkür, veri toplama, analiz ya da şekil üretimindeki kullanımı ise Yöntem bölümüne yönlendirir. Yapay zekâ yazarlık sorumluluğu üstlenemez. Metnin, sayıların, kaynakların ve yorumların sorumluluğu insanlarda kalır.

Ekip içinde tutulacak kısa bir kayıt, son gün beyan metni hazırlamayı kolaylaştırır:

Bu tablo bir DergiPark formu değildir; ekibin kendi çalışma kaydıdır. Genel beyan örneklerini tıbbi makalelerde yapay zekâ beyanı yazımızda ele aldık. Hasta verisinin dış bir araca aktarılması ise ayrıca izin, gizlilik ve veri güvenliği değerlendirmesi gerektirir. Makalede beyan vermek, veri aktarımını kendiliğinden uygun hâle getirmez.

CRediT, yazarlık kararının yerine geçer mi?

CRediT, araştırma katkılarını 14 rol üzerinden tanımlar. Örneğin yöntem geliştirme, istatistiksel analiz (Formal analysis), veri düzenleme, yazılım ve metnin eleştirel gözden geçirilmesi ayrı katkılardır. NISO'nun resmî açıklaması, bu sınıflandırmanın kimin yazar olacağını belirlemek için tasarlanmadığını özellikle belirtir.

ICMJE ölçütlerini esas alan dergilerde dört yazarlık ölçütü birlikte aranır. Bu ölçütler araştırmaya önemli katkı, metnin hazırlanması veya esaslı eleştirel incelemesi, son sürümün onaylanması ve çalışmanın bütünlüğü için sorumluluk almaktır. Tek başına teknik redaksiyon, dil düzeltmesi ya da finansman sağlamak yazarlık için yeterli değildir.

Katkı tablosunu başvuru günü doldurmak yerine çalışma ilerlerken güncellemek daha uygundur. Ekip bilgileri toplanırken katkı rollerinin her yazar tarafından doğrulanması ayrıca gerekir. “Formal analysis” yazılacak kişi gerçekten hangi analizleri yaptı? Veri temizliği kimin sorumluluğundaydı? Revizyonda ek analizi kim yürüttü? Bu soruların yanıtları çalışma kayıtlarıyla gösterilebilmelidir. Bir araştırmacıya alışkanlıkla bütün rollerin verilmesi, beyanın açıklayıcılığını azaltır.

Makale Varlıkları ve sürümler nasıl düzenlenebilir?

“Son”, “son2” ve “gerçekson” adlı dosyalarla ilerlemek, özellikle hakem revizyonunda karışıklık yaratır. Yazar ekibi kendi dosya düzenini basit ve tutarlı kurabilir. Proje kodu, belge türü, tarih ve sürüm numarası içeren dosya adları yeterli bir başlangıçtır.

Örnek bir proje klasöründe protokol, analiz planı, veri sözlüğü, doğrulanmış analiz kodu, son tablolar, şekiller ve ekler ayrı tutulabilir. Bu liste, DergiPark'ın ilan ettiği zorunlu yükleme listesi değildir; Model İstatistik'in önerdiği hazırlık düzenidir. Her dosyanın herkese açık paylaşılacağı anlamına da gelmez.

Ekip, son gönderimden önce şu bağlantıları kontrol edebilir: makaledeki sayı hangi tabloya, o tablo hangi analiz çıktısına, analiz çıktısı hangi onaylı veri sürümüne dayanıyor? Hasta sayısı değiştiğinde yalnız ana metni değil, özeti, şekil açıklamalarını ve ek tabloları da kontrol etmek gerekir. Bu kayıtlar, hakem bir ayrıntıyı sorduğunda doğru dosyaya dönmeyi kolaylaştırır.

Örneğin bir retrospektif çalışmada hakem ek bir duyarlılık analizi isterse ekibin yalnız yeni tabloyu saklaması yeterli olmayabilir. Analize alınan kayıtların değişip değişmediği, kullanılan değişken tanımları, güncellenen kod ve makalede değiştirilen cümleler birlikte izlenmelidir. Sorumlu yazar, hakeme gönderilen cevabın gönderilen makale sürümüyle uyumlu olduğunu böyle kontrol edebilir. Bu düzen, ileri düzey bir yazılım gerektirmez; ortak klasör ve kısa bir değişiklik tablosuyla da kurulabilir. Düzenin yararlı olabilmesi için her revizyonda aynı adlandırma ve onay işleminin sürdürülmesi gerekir.

CC BY araştırmacı açısından ne anlama geliyor?

CC BY, yalnız makalenin ücretsiz okunabilmesiyle ilgili değildir; yeniden kullanım koşullarını da belirler. Örneğin CC BY 4.0'ın resmî Türkçe açıklaması, uygun atıf ve lisans bağlantısı başta olmak üzere belirli koşullarla ticari kullanım dâhil paylaşıma ve uyarlamaya izin verir. Değişiklik yapılmışsa bunun belirtilmesi gerekir.

DergiPark duyurusu lisans sürümünü belirtmediği için bütün dergilere CC BY 4.0 getirildiği sonucunu çıkarmamak gerekir. Başvuruda hedef derginin belirttiği lisansın adına ve sürümüne bakmak gerekir. Ayrıca bir şeklin makalede bulunması, o şeklin telif hakkının mutlaka yazarlara ait olduğu anlamına gelmez. Başka kaynaktan alınan görsellerin izinleri ve varsa ayrı lisansları kontrol edilmelidir. Açık lisans, kişisel verilerin veya gizliliğin korunmasına ilişkin sorumlulukları ortadan kaldırmaz.

Gönderim öncesi son kontrol

Yeni ekrana geçişten bağımsız olarak ekip, katkı beyanını yazarlara doğrulatabilir, kullanılan araçların kaydını tamamlayabilir ve gönderilecek dosya sürümünü birlikte onaylayabilir. Hedef derginin güncel yazım kurallarının kontrol tarihi de proje kaydına eklenebilir. Bunlar her başvuruda uzun bir bürokrasi oluşturmak zorunda değildir; sorumlu yazarın yönettiği tek sayfalık liste yeterli olabilir.

Model İstatistik, bu hazırlıkta yöntem, analiz, tablo-metin tutarlılığı ve hedef dergiye uyum açısından gönderim öncesi makale kontrolü çerçevesinde destek verir. Bilimsel kararlar ve nihai onay araştırma ekibine aittir. Hizmetin kapsamı baştan belirlenir; Model İstatistik yazarlık üstlenmez ve makale kabulü garantisi vermez.

Kaynak kontrolü: 27 Ekim 2026. DergiPark'ın devreye alma takvimi yayımlandığında bu yazıdaki geçiş bilgisi yeniden kontrol edilmelidir.