Aynı ada sahip onlarca araştırmacı, evlilik sonrası değişen soyadları, uluslararası dergilerde düşen Türkçe karakterler (Çalışkan → Caliskan) ve kurum geçişleri, bir araştırmacının yayınlarını yalnızca adına güvenerek izlemeyi neredeyse imkânsız kılıyor. ORCID (Open Researcher and Contributor ID) bu belirsizliği 16 haneli benzersiz bir kimlik numarasıyla ortadan kaldırıyor; ad ne olursa olsun numara sabit kalıyor.
Bugün birçok dergi gönderim sürecinde sorumlu yazardan ORCID istiyor; sorumlu yazarın ORCID'i yoksa gönderim tamamlanamayabiliyor. ORCID kimliğini oluşturmak ve yayınları profile bağlamak birkaç adımda tamamlanıyor; profili güncel tutmak ise ara ara yinelenen bir iş.
ORCID ne işe yarıyor?
ORCID'in çözdüğü sorunlar somut; Türkçe karakterlerin uluslararası dergilerde düşmesi (Çalışkan → Caliskan), evlilik sonrası soyadı değişikliği, aynı isimde birden fazla araştırmacı ve kurum geçişlerinde yayın takibinin kopması bunların başında geliyor. 16 haneli numara (örneğin 0000-0001-2345-6789; son hane denetim hanesidir) bu değişkenlerden bağımsız olarak araştırmacıyı kalıcı biçimde tanımlıyor.
ORCID'i gönderim sürecine entegre eden dergi sayısı artıyor; PLOS, Nature Portfolio ve birçok BMJ dergisi sorumlu yazardan ORCID iD istiyor, ortak yazarlara ise öneriyor.
Profil nasıl oluşturuluyor?
ORCID profil kurulumu
Kayıt
orcid.org adresinde 'Register' (kaydol) ile ad, e-posta ve şifre girilerek hesap açılıyor. Kurumsal e-postanın (.edu.tr) doğrulanması, kayda kurumla bağı gösteren bir güven işareti ekliyor.
Profil bilgileri
Ad ve soyadının tüm varyasyonları (M. Yılmaz, Mehmet Yilmaz gibi), bağlı kurum, eğitim geçmişi ve anahtar kelimeler ekleniyor.
Gizlilik ayarları
Her bilgi parçası için herkese açık, güvenilir taraflar veya yalnızca siz seçenekleri ayarlanıyor. Yayın listesi ve kurum bilgisinin herkese açık tutulması öneriliyor.
Yayın bağlama
Crossref, Scopus ya da elle ekleme ile mevcut yayınlar profile bağlanıyor. DOI kaydı olan yayınlar tek tek aranıp seçilerek aktarılabiliyor.
Otomatik güncelleme
Yayıncı ORCID iD'yi üst veriye eklediğinde ve araştırmacı gelen kutusundaki izni onayladığında Crossref yeni yayını otomatik ekleyebiliyor. Scopus aktarımı tek seferlik; yeni yayınlar için aktarımı yinelemek gerekiyor.
Yayınlar profile nasıl bağlanıyor?
Profil oluşturulduktan sonra en önemli adım yayınların bağlanması. Üç temel yol var.
Crossref entegrasyonu: DOI kaydı olan yayınlar için hızlı bir yol. Profilde "Search & link" (ara ve bağla) seçeneğinden Crossref seçilip yayınlar arandığında tek tıkla eklenebiliyor; bu bir içe aktarma aracı ve yeni yayınları kendiliğinden eklemiyor. Otomatik ekleme, ORCID gelen kutusundaki ayrı bir izinle çalışıyor.
Scopus entegrasyonu: Scopus Author ID ile Scopus'taki yayınlar ORCID'e aktarılabiliyor. Çok sayıda yayını olan araştırmacılar için büyük kolaylık; ancak aktarım tek seferlik ve yeni yayınlar için yinelenmesi gerekiyor.
Elle ekleme: Crossref ya da Scopus aramasında çıkmayan yayınlar (ulusal dergi makaleleri, kitap bölümleri, konferans bildirileri) DOI ya da PMID girilerek tek tek içe aktarılıyor; tanımlayıcısı olmayanlar elle ya da BibTeX dosyasıyla ekleniyor. Bu yol emek istese de listeyi eksiksiz tutmanın tek yolu.
Bazı üniversitelerin akademik bilgi sistemleri (örneğin AVESİS) ORCID iD'yi kayıtlı tutuyor. Yayın aktarımı desteği kuruma göre değişiyor ve kurumun bunu sunup sunmadığı akademik bilgi sistemi yönetiminden öğrenilebiliyor.
ORCID, ResearcherID ve Scopus Author ID nasıl ayrılıyor?
| Özellik | ORCID | ResearcherID (Web of Science) | Scopus Author ID |
|---|---|---|---|
| Ücretsiz | Evet | Evet | Otomatik atanır |
| Kuruluş | ORCID Inc. (kâr amacı gütmeyen) | Clarivate | Elsevier |
| Kapsam | Tüm yayınlar | WoS yayınları | Scopus yayınları |
| Dergi şartı | Giderek artıyor | Nadir | Nadir |
ResearcherID bir dönem Publons platformu üzerinden sunuluyordu. Publons Ağustos 2022'de Web of Science'a katıldı ve ResearcherID artık Web of Science Researcher Profile içinde yer alıyor. En sağlam yaklaşım üç sistemi de kullanıp birbirine bağlamak; ORCID kalıcı ana kimlik olarak hizmet ederken ResearcherID ve Scopus Author ID kendi veri tabanlarındaki verileri güncelliyor.
İpucu
ORCID profili oluşturmak 5-10 dakika sürüyor ama asıl değer düzenli güncellemede ortaya çıkıyor. Her yeni yayın, hibe veya kurum değişikliğinde profili güncellemek ve yılda en az bir kez yanlış atanmış yayınları kontrol etmek profilin güvenilirliğini koruyor.
Dergi başvurularında ORCID ne sağlıyor?
ORCID'in gönderim sürecindeki faydaları somut. Yazar bilgileri, kurum ve iletişim adresi gönderim formlarına otomatik çekiliyor; yayıncı ORCID iD'yi üst veriye eklediğinde makale yayımlanınca Crossref aracılığıyla profile eklenebiliyor. Ortak yazarların ORCID'leri de başvuru sırasında girildiğinde yazar karışıklığı riski büyük ölçüde ortadan kalkıyor.
ORCID'i akademik kimliğin dijital çapası olarak konumlandırmak, onu Google Scholar profili, akademik CV ve akademik ağ ile birlikte tutarlı tutmayı gerektiriyor; dergi metriklerini yorumlarken de h-indeksi ve dergi metrikleri yazılarımız bağlamı tamamlıyor.
Model İstatistik olarak araştırmacı kimliğinin doğru kurulması ve profiller arası tutarlılığın korunmasında rehberlik ediyoruz; kimliğin sahibi araştırmacıdır, biz kurulum ve düzenli bakım aşamasında destek sağlarız.
Not: ORCID arayüzü, entegre dergi sayısı ve platform sahiplikleri zamanla değişebilir; güncel gereklilikler için orcid.org ve başvurulan derginin yazım kuralları esas alınır.
Kullanılan kaynaklar
- ORCID. What is ORCID? Araştırmacı kimliği tanımı ve entegrasyonlar. orcid.org
- International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Recommendations — ORCID önerisi. icmje.org
- Clarivate. ResearcherID ve Web of Science yazar kayıtları (Publons geçişi). clarivate.com