Bir derginin dizindeki durumu bir ön eleme ölçütüdür; tek tek makalelerin kalitesini belgelemez. Clarivate, Heliyon'un Web of Science "on hold" statüsünü 14 Mayıs 2026'da kaldırdı. "On hold", yeni içerik indekslemesinin geçici olarak durdurulduğu bir yeniden değerlendirme süreci. Aynı denetim döneminde ise yüzlerce makale için retraksiyon, düzeltme, kaygı bildirimi veya editör notu yayımlandı. Hold'un kalkması dergi düzeyindeki indeksleme kararını değiştirir; tek bir makalenin güvenilirliğini ise otomatik olarak kanıtlamaz.
Bilgi
Bu yazının durumu — son kontrol: 27 Eylül 2026. Heliyon'un Web of Science hold'u 14 Mayıs 2026'da kaldırıldı. Clarivate sözcüsü, hold döneminde eksik kalan içeriğin 1 Ağustos sınırına kadar indekslendiğini ve derginin yeni Journal Impact Factor ile güncellenmiş metrikleri Ekim 2026 JCR güncellemesinde alacağını bildirdi. Clarivate'ın JCR veri güncellemeleri sayfası (son güncelleme 4 Eylül 2026) Heliyon için geçici bir değer gösteriyor (JIF 4,3; beş yıllık JIF 4,4); değer Ekim güncellemesinde kesinleşecek. Cell Press sözcüsünün 7 Ağustos'ta verdiği dökümde 687 retraksiyon ve beş başka işlem türüyle birlikte 1.197 bilimsel kayıt güncellemesi bulunuyor; bu sayı değişebilir, kullanılmadan önce yeniden kontrol edilmeli.
14 Mayıs 2026'da Clarivate, yaklaşık 20 aydır yeniden değerlendirdiği Heliyon'un hold'unu kaldırdı; hold sırasında yayımlanan fakat işlenmeyen içerik daha sonra indekslendi ve dergi kapsamda kaldı. Bu karar tek başına okunduğunda konu kapanmış gibi görünebilir. Fakat aynı dönemde Heliyon'da 687 makale geri çekildi; ayrıca 80 kaygı bildirimi, 317 düzeltme (corrigendum) ve başka editoryal notlar yayımlandı. Cell Press sözcüsünün Retraction Watch'a verdiği ayrıntılı döküm toplam 1.197 kayıt güncellemesine ulaşıyor.
İki bilgi birbiriyle çelişmiyor. Web of Science kararı dergi düzeyinde verilir; retraksiyon, düzeltme veya kaygı bildirimi ise belirli bir makaleye bağlanır. Hold'un kalkması geri çekilmiş bir makaleyi yeniden güvenilir hâle getirmez; hold'un başlaması da dergide yayımlanan her makaleyi otomatik olarak geçersiz kılmıyordu.
Heliyon neden hold'a alındı?
Clarivate, Eylül 2024'te Heliyon'da yeni içerik indekslemeyi durdurdu. Master Journal List'te görünen uyarı, yayımlanan içeriğin kalitesi hakkında kaygılar bulunduğunu ve derginin yeniden değerlendirildiğini söylüyordu (30 Eylül 2024 tarihli olay kaydı). Bu ifade genel bir kalite değerlendirmesidir; Clarivate, Heliyon'a özgü bütün bulguların kamuya açık madde madde listesini yayımlamadı. Bu nedenle daha sonra yayıncının iç denetiminde bildirilen her sorunu "Clarivate bunu kanıtladı" diye aktarmak doğru olmaz.
Cell Press'in araştırma bütünlüğü açıklamasına göre Elsevier denetimi, yayın politikalarıyla uyuşmayan uygulamalar saptadı. Retraction Watch'un 3 Şubat 2026'da aktardığı Nisan 2025 tarihli önceki açıklama, bunlara örnek olarak atıf manipülasyonunu, bozulmuş ya da güvenilirliği zedelenmiş hakem değerlendirmesini, yazarlık düzensizliklerini ve "tortured phrases" denen, teknik ifadelerin anlamı bozan tuhaf eş anlamlılarla değiştirilmesini sayıyordu. Bu işaretler makale fabrikası (paper mill) faaliyetiyle uyumlu olabilir; fakat Cell Press'in açıklamaları, 687 makalenin tamamının aynı ağdan geldiğini ya da bütün verilerin uydurulduğunu söylemiyor. Her makalenin işlem gerekçesi kendi retraksiyon veya düzeltme bildiriminden okunmalı.
"On hold" ile Web of Science'tan çıkarılmak aynı şey mi?
Hayır. Clarivate'ın resmî hold açıklaması, hold'u tarafsız bir yeniden değerlendirme mekanizması olarak tanımlıyor; bu aşama nihai karar veya suistimal karinesi değil. Hold sırasında dergi Master Journal List'te görünmeye devam eder, yeni içerik Web of Science'a işlenmez ve değerlendirme sonunda dergi ya kapsamda kalır ya da listeden çıkarılır.
Clarivate, sonuçlanan hold değerlendirmelerinin yaklaşık yüzde 85'inin delist ile bittiğini bildiriyor. Bu oran Heliyon'un risk oranı değildir; bütün sonuçlanmış hold dosyalarına ilişkin genel Clarivate verisidir. Heliyon bu yüzde 85'e girmedi; hold kaldırıldı ve dergi kapsamını korudu. Bu ayrımı Web of Science'tan çıkarılan dergiler rehberimizde de anlatıyoruz. O yazı Mart 2026'daki durumu yansıttığı için Heliyon'u hold altında gösteriyordu; yeni karar orada da tarihli bir notla yer alıyor.
1.197 kayıt güncellemesi nasıl dağılıyor?
"Heliyon yaklaşık 1.100 makaleyi geri çekti" cümlesi doğru değil. Yayıncının kullandığı "corrections to the record" ifadesi, bilimsel kayda yapılan farklı işlemleri ortak bir ad altında topluyor.
| İşlem türü | Sayı | Ne anlatıyor? |
|---|---|---|
| Retraksiyon | 687 | Düzeltmeyle giderilemeyecek kadar kapsamlı bir hata ya da dergi politikası ihlali bulundu. |
| Kaygı bildirimi (expression of concern) | 80 | İnceleme sürerken güvenilirliği etkileyebilecek bir kaygı okura bildirildi. |
| Geri alma (withdrawal) | 2 | Editoryal ya da üretim hatasıyla erken yayımlanan ya da mükerrer çıkan Article-in-Press kaydı geri çekildi. |
| Kaldırma (removal) | 3 | İçerik hukuki bir gerekçeyle (iftira, başkalarının haklarının ihlali ya da mahkeme kararı) veya ciddi sağlık riski nedeniyle erişimden kaldırıldı. |
| Düzeltme (corrigendum) | 317 | Hata düzeltildi; politikaya göre sonuç ve çıkarımlar hatadan etkilenmiyor. |
| Editör notu | 108 | Retraksiyon ya da kaygı bildirimi gerektirmeyen, ama okurun bilmesi gereken konu açıklandı. |
| Toplam | 1.197 | Altı işlem türünün toplamı; "1.197 retraksiyon" değildir. |
Bu sınıfların anlamı yayıncının makale düzeltme, retraksiyon ve kaldırma politikasında ayrı ayrı tanımlanıyor. Bir düzeltmeyi (corrigendum) retraksiyonla aynı ağırlıkta saymak, sonucu etkilemeyen bir hatayı güvenilemez bir sonuçla bir tutmak olur.
Yaklaşık 1.100 ile 1.197 neden farklı?
Cell Press'in resmî açıklaması yaklaşık 1.100 bilimsel kayıt düzeltmesinden söz ediyor ve bu işlemlerin Heliyon'un 12 yıllık içeriğinin yaklaşık yüzde 3'ünü etkilediğini belirtiyor. Retraction Watch'un 7 Ağustos haberinde ise Cell Press sözcüsü altı kategori için 1.197 güncellemelik ayrıntılı bir döküm verdi. Kamuya açık kayıtlar, iki sayının kesim tarihini ve aynı makalenin birden fazla işlem taşıyıp taşımadığını tam olarak açıklamıyor. En güvenli okuma, yaklaşık 1.100 sayısını yayıncının yuvarlanmış genel ifadesi, 1.197 sayısını ise 7 Ağustos'ta paylaşılan kategori toplamı olarak görmektir. Aradaki 97 işlemi tahminle belirli bir aya veya kategoriye dağıtmak doğru olmaz.
Yüzde 3 oranını yorumlarken de aynı dikkat gerekir. Bu oran yalnızca retraksiyonların payı değil; retraksiyon, düzeltme, kaygı bildirimi ve diğer kayıt işlemlerinin birlikte etkilediği içeriğe ilişkin bir yayıncı tahmini. Buradan "Heliyon makalelerinin yüzde 3'ü sahte" ya da "yüzde 97'si kusursuz" sonucu çıkmaz.
Yüzlerce retraksiyon hold'un kalkmasına nasıl eşlik edebildi?
İlk bakışta garip görünüyor: bir dergi yüzlerce makaleyi geri çekerken nasıl yeniden tam indekslemeye dönebilir? Clarivate'ın yaklaşımında retraksiyon sayısı tek başına bir ceza puanı değil. Kurum, güvenilemez içerik bulunduğunda yayıncının bilimsel kaydı zamanında ve şeffaf biçimde düzeltmesini bekliyor. Clarivate'ın editoryal politikasına göre kapsamlı inceleme, kaygı bildirimi, uygun retraksiyon ve tekrarı önleyen yeni kontroller, kapsamın sürdürülüp sürdürülmeyeceği değerlendirilirken olumlu kanıt sayılabiliyor.
Clarivate açıkça dergilerin retraksiyon yayımladığı için cezalandırılmadığını söylüyor. Bazı hold dosyalarında retraksiyon, yayıncının sorunu saklamak yerine kaydı düzelttiğinin gerekli bir göstergesi olabilir. Buna karşılık hold'un kaldırılması "geçmişte sorun yoktu" anlamına gelmez; karar, yayıncının düzeltici işlemleri ile geleceğe dönük önlemlerinin dergi düzeyinde yeterli bulunduğunu gösterir. Heliyon, insan gözetimiyle çalışan bir tarama aracı kullanacağını ve editoryal iş akışını geliştireceğini açıkladı; bu yayıncının taahhüdüdür, araçların her sorunlu gönderiyi yakalayacağının bağımsız garantisi değil.
Hold kalkınca eski bir Heliyon makalesine güvenebilir miyiz?
Dergi adına bakarak evet ya da hayır denemez. Önce makalenin kayıt ve güncelleme geçmişine bakılmalı.
| Görülen kayıt | Makale için doğru yaklaşım |
|---|---|
| Güncelleme yok | Yöntem ve veri kalitesi yine normal eleştirel değerlendirmeden geçirilir. |
| Düzeltme (corrigendum) | Düzeltmenin hangi tabloyu, sayıyı ya da sonucu değiştirdiği okunur. |
| Editör notu | Notun sınırlı bir açıklama mı, kalıcı bir ihtiyat uyarısı mı olduğu değerlendirilir. |
| Kaygı bildirimi | Ana analizden önce güven sorunu incelenir; derlemede önceden belirlenmiş dışlama veya duyarlılık yaklaşımı uygulanır. |
| Retraksiyon | Çalışma geçerli kanıt gibi kullanılmaz; analize alındıysa çıkarılıp sonuçlar yeniden hesaplanır. |
| Kaldırma ya da geri alma (removal / withdrawal) | Bildirim okunur; özgün içerik yokmuş gibi sessizce atlanmaz. |
DOI'nin açılması ya da PDF'nin bilgisayarda bulunması güncel statüyü göstermez. Crossmark, düzeltme ve retraksiyon gibi anlamlı güncellemeleri özgün kayıtla ilişkilendirmek için tasarlanmıştır; PubMed de retraksiyon, düzeltme ve kaygı bildirimi bağlantılarını ayrı alanlarda gösterebilir. Yine de son durumu görmek için yayıncının makale sayfasına ve bildirimin DOI kaydına bakılmalı.
Impact Factor konusunda bugün ne söylenebilir?
Haziran 2026 JCR sürümünden sonra internette Heliyon için eski değerler, sıfır değerleri ve "Impact Factor geri geldi" başlıkları birlikte dolaşmaya başladı. Bunların hiçbiri Heliyon'un yeni metriğini göstermiyor. Clarivate sözcüsünün 7 Ağustos'ta verdiği bilgi daha sınırlı ve net. Buna göre eksik içerik 1 Ağustos son tarihine kadar geriye dönük işlendiği için Heliyon, Ekim 2026 JCR güncellemesinde yeni Journal Impact Factor ve güncellenmiş metrikler alacak. Clarivate'ın JCR veri güncellemeleri sayfası (son güncelleme 4 Eylül 2026) Heliyon için geçici JIF 4,3 gösteriyor; kesin değer Ekim güncellemesiyle belli olacak.
Bu nedenle bir dergi seçim raporunda yalnızca "Impact Factor var/yok" yazmak yetmez. Değerin hangi JCR sürümüne, hangi veri yılına ve hangi kontrol tarihine ait olduğu kaydedilmeli. Derginin güncel statüsü için yetkili kaynak Clarivate Master Journal List'tir; arama motorundaki eski bir ekran görüntüsü değil.
Dizin kararı ile makale kararı aynı şey değildir
Heliyon'un hold'unun kaldırılması gerçek ve önemli bir gelişme; Clarivate dergiyi kapsamda tuttu, eksik içeriği geriye dönük indeksledi ve Ekim güncellemesi için yeni metrik planladı. Aynı şekilde 687 retraksiyon da gerçek. Bu iki olgudan yalnızca birini seçmek tabloyu bozar. Hold kararı bir derginin yeniden değerlendirilmesidir; retraksiyon ise belirli bir makalenin bilimsel kayıtta artık güvenilir kanıt olarak kullanılamayacağını bildirir. Birinci kararın kalkması ikinciyi silmez; öte yandan yüzlerce kayıt işlemi de Heliyon'daki bütün makalelerde sorun olduğu sonucuna varmayı haklı çıkarmaz.
Araştırmacı için güvenli yol iki aşamalı: gönderim öncesinde derginin tarihli dizin geçmişini değerlendirmek, kaynak kullanırken her makalenin güncel kayıt zincirini ayrı açmak. Referans doğruluk ve retraksiyon taraması çalışmamız, kaynakların düzeltme ve retraksiyon durumunu makale gönderiminden önce bu düzeyde kontrol ediyor.
Kullanılan kaynaklar
- Heliyon / Cell Press. Commitment to Research Integrity (denetim, ~1.100 kayıt düzeltmesi, ~%3 ve yeni iş akışı). · Cell Press
- Quaderi N. Why journals are put on hold in Web of Science Core Collection. Clarivate, 02.04.2026. · Clarivate
- Clarivate. Editorial policies, category change requests, and appeals process. · Clarivate
- Orrall A. Clarivate removes hold on mega-journal Heliyon after internal audit, 650+ retractions. Retraction Watch, 07.08.2026. · Retraction Watch
- Joelving F. Web of Science puts mega-journals Cureus and Heliyon on hold. Retraction Watch, 30.09.2024. · Retraction Watch
- Retraction Watch, 03.02.2026: Heliyon'un iç denetim sonrası retraksiyonları (Cell Press'in Nisan 2025 açıklamasından alıntıyla).
- Clarivate. Journal Citation Reports 2026 veri güncellemeleri (Pending Data Updates, son güncelleme 04.09.2026).
- Elsevier. Article Correction, Retraction and Removal Policy. · Elsevier
- Web of Science Master Journal List. · MJL