Kongre poster salonunda yürüyen bir katılımcının tek bir posterin önünde durup durmayacağı saniyeler içinde belli olur. Onu durduran metin değil; uzaktan seçilen bir başlık, tek bakışta anlaşılan bir şekil ve ferah bir düzendir. Buna rağmen salonların çoğu, A0 kâğıda küçük puntoyla dizilmiş makale kopyalarıyla doludur; emek büyük, okuyucu yok.
Poster hazırlamak makale kısaltmak değildir; içeriği başka bir mecraya çevirmektir. Bu yazıda söz konusu çevirinin kurgu, okunabilirlik ve kongre günü pratiğine ilişkin kurallarını ele alıyoruz.
Poster makale değildir: mesafe ve süre gerçeği
Makale, masada ve istenildiği kadar sürede okunur. Poster ise ayakta, birkaç adım mesafeden ve dakikalar değil saniyeler içinde "taranır". Bu iki fark, tasarımın bütün kurallarını belirler:
- Uzaktan okunmayan hiçbir öğe posterde yok hükmündedir.
- Sıralı okuma garantisi yoktur; göz, en baskın öğeye gider.
- Ayrıntı posterin işi değildir; ayrıntının yeri yanınızdaki kopya, makalenin kendisi veya QR ile bağlanan sayfadır.
Bilimsel poster sunumu üzerine klasikleşmiş önerilerin ilki de bunu söyler; posterin amacı çalışmayı eksiksiz anlatmak değil, sohbet başlatmaktır (Erren ve Bourne 2007). Poster, sizinle konuşmaya değer olduğunu gösteren bir vitrindir.
Tek mesaj kuralı
Kurgu tek cümlelik bir kararla başlar. Bu posterden akılda kalacak tek bulgu nedir?
O cümle belirlendikten sonra iki şey netleşir. İlki başlıktır. "X hastalarında Y'nin değerlendirilmesi" gibi konu bildiren bir başlık yerine, bulguyu söyleyen bir başlık ("Y, X hastalarında Z ile ilişkili bulundu") uzaktan okuyan kişiye durmak için sebep verir. İkincisi bölüm dengesidir; tek mesajı taşıyan Bulgular bölümü posterin en büyük alanını alır; Giriş ve Yöntem küçülür.
Makalede bu oran tersine yakındır; çevirinin özü de buradadır.
Kurgu: göz nereden girer, nereye çıkar?
Poster düzeninde güvenilir kalıp dikey sütunlardır; göz her sütunu yukarıdan aşağı okur, sütunlar da soldan sağa ilerler. Z şeklinde serbest yerleşim, okuyucuyu her kutudan sonra "şimdi nereye?" sorusuyla baş başa bırakır.
Sütun kalıbının içinde üç pratik kural:
- Beyaz alan bir kayıp değil, araçtır. Yüzeyin kabaca üçte birinin boş kalması, kalan üçte ikinin okunmasını sağlar. Dolu poster, okunmayan posterdir.
- Görsel hiyerarşi üç düzeyi geçmemeli: başlık, bölüm başlıkları ve gövde. Dördüncü-beşinci yazı boyutu, hiyerarşiyi bulanıklaştırır.
- Sonuç kutusu ayrı ve baskın olmalı. Okuyucuların bir kısmı yalnızca başlığı ve sonuç kutusunu okuyacaktır; poster bu iki öğeyle bile derdini anlatabilmelidir.
Okunabilirlik: sayısal alt sınırlar
Kongreden kongreye şablonlar değişse de pratik alt sınırlar yerleşiktir: başlık için yaklaşık 72 punto ve üzeri, bölüm başlıkları için 40 punto dolayı, gövde metni için en az 24 punto. Şekil eksen yazıları da gövde metniyle aynı kurala tabidir; grafiği büyütüp yazısını küçük bırakmak, en sık yapılan okunabilirlik hatasıdır.
Baskıya göndermeden önce iki basit test:
- A4 testi: poster A4 boyutunda yazdırılır; gövde metni hâlâ okunuyorsa gerçek boyutta rahat okunacaktır.
- Ekran testi: dosya ekranda sayfaya sığacak biçimde açılır ve ona bir adım geriden bakılır; gözünüz önce nereye gidiyorsa, salonda da oraya gidecektir.
Tablo değil, şekil
Makaledeki p değerli, çok satırlı tablo posterde işe yaramaz; ayakta duran hiç kimse yedi sütunlu tabloyu hücre hücre okumaz. Posterdeki veri, mümkün olan her yerde şekle çevrilmelidir: gruplar arası fark bir grafikte, akış bir şemada, ana sonuç büyük puntolu tek sayıda ("%42'ye karşı %27" gibi) anlatılır.
Şekil sadeleştirmenin kendi kuralları vardır. Kaplan-Meier ve Cox görselleri gibi yayın grafiklerinin poster sürümü, dergi sürümünden daha az öğe taşımalıdır: tek vurgu, kalın çizgiler, doğrudan etiketleme.
e-Poster farklıdır
Kongrelerin önemli bir kısmı artık basılı pano yerine ekranda gösterilen, çoğunlukla tek yatay sayfalık e-poster istiyor. Aynı ilkeler geçerlidir ama iki fark vardır. Ekran parlaklığı, koyu zemin ve açık yazı kombinasyonlarını basılı postere göre daha kullanışlı kılar. Gezinme kongre sisteminin kontrolündeyse posteriniz küçük bir önizlemeden seçilecektir; bu yüzden başlığın önizleme boyutunda bile okunması gerekir. Kongrenin şablon ve piksel şartlarını gönderimden önce mutlaka kontrol etmek gerekir.
Kongre günü: poster yalnız gitmesin
Posterin işi sohbet başlatmaksa, sohbetin devamı için hazırlık gerekir:
- Köşeye yerleştirilmiş bir QR kod — makaleye, preprint'e veya genişletilmiş özete bağlanır.
- A4 el kopyaları veya iletişim kartı — durup konuşan katılımcı, posteri yanında götüremez.
- Üç dakikalık anlatım hazırlığı — "posterinizi anlatır mısınız?" sorusunun yanıtı, bölümleri sırayla okumak değildir; tek mesajdan başlayıp soruya göre açılmaktır.
Bildirinin akademik dosyadaki karşılığı da unutulmamalı. Kongre sunumları puanlama sistemlerinde ayrı bir kalemdir; ayrıntıları bildiri ve kongre puanları yazısında ele almıştık.
Sık yapılan hatalar
- Makaleyi A0'a dökmek. Poster özet değil çeviridir; bölüm dengesi tersine döner.
- Konu bildiren başlık. Bulguyu söyleyen başlık okuru durdurur; konu bildiren başlığın önünden geçilir.
- 24 punto altı gövde metni. Posterde yer vermediğiniz ayrıntı kaybolmaz; QR kodunun açtığı sayfaya taşınır.
- Çok satırlı tablo. Ayakta tablo okunmaz; veri şekle çevrilir.
- Boşluktan korkmak. Her santimi doldurulan poster, hiçbir santimi okunmayan posterdir.
- e-Poster şartlarını son gece okumak. Piksel ve şablon şartı, tasarımı baştan belirler; sona bırakılırsa her şey yeniden dizilir.
Özet: vitrin, arşiv değil
İyi poster, çalışmanın arşivi değil vitrinidir. Tek mesaja, uzaktan okunabilen bir hiyerarşiye, tabloya değil şekle yaslanan bulgulara ve sohbete davet eden bir kurguya dayanır. Ayrıntılar, tablolar ve kaynaklar ise QR kodunun ve sohbetin işidir.
Posterin içerik kurgusu, görsel hiyerarşisi ve kongre şablonuna uyumu konusunda rehberlik ediyoruz; bildiri görseli ve infografik gibi eşlik eden materyallerde de aynı destek geçerli.
Kullanılan kaynaklar
- Erren TC, Bourne PE. Ten simple rules for a good poster presentation. PLoS Computational Biology. 2007;3(5):e102. · DOI
- Faulkes Z. Better Posters: Plan, Design and Present an Academic Conference Poster. Pelagic Publishing; 2021.