Doçentlikte Başlıca Yazar Kimdir? Sağlık Bilimleri (Tablo 10)

Başlıca yazarlık, doçentlik puanlamasının en belirleyici ve sahada en sık yanlış okunan kavramlarından biridir. Madde 1 ve Madde 2'nin zorunlu şartları doğrudan bu kavrama bağlandığından, aynı makale, başlıca yazar olup olmamanıza göre puanını neredeyse ikiye katlayabilir ya da yarıya indirebilir. Bir noktayı baştan belirtmekte yarar var: bu tanım temel alana göre değişir ve buradaki açıklamalar yalnızca Sağlık Bilimleri Temel Alanı (Tablo 10) için geçerlidir.

Başlıca Yazar Kimdir? Üç Durum

Sağlık Bilimleri Temel Alanında başlıca yazarlık, kural olarak şu üç durumdan biriyle kurulur:

1. Tek yazarlık — makalenin tek yazarı sizseniz.
2. İlk sıra — çok yazarlı bir makalede yazar sıralamasında birinci isim sizseniz.
3. Asıl danışmanlık — makaleyi, resmî danışmanlığını yürüttüğünüz lisansüstü öğrenci(ler)le birlikte yazdıysanız.

Üçüncü durumdaki bir makalede birden fazla öğrenci ve hatta bir ikinci danışman da bulunabilir; bu durum, asıl danışmanın başlıca yazarlığını değiştirmez. Bunun dışında kalan roller — derginin sorumlu yazarı olmak, kıdemli yazar sıfatı taşımak veya çalışmaya en çok katkıyı sunmuş olmak da dâhil — tek başına başlıca yazarlık doğurmaz. Dolayısıyla Madde 1 ve Madde 2 şartlarını kurarken ölçütünüzü, yayın kültüründen gelen alışkanlıklar değil bu üç durum oluşturmalıdır.

Sorumlu Yazar (Corresponding Author) Başlıca Yazar Değildir

ÜAK mevzuatında "corresponding author" diye ayrı bir kavram bulunmamaktadır. Başlıca yazarlık yalnızca tek yazarlık, ilk sıra ya da danışman-öğrenci ilişkisiyle kurulduğundan, üçüncü sırada yer alan sorumlu yazar, dergiyle tüm yazışmayı yürütse, hakem yanıtlarını kaleme alsa ve telif sürecini taşısa bile ÜAK açısından başlıca yazar sayılmamaktadır.

Co-First Authorship (Ortak Birinci Yazarlık) Geçerli mi?

Dergide "bu yazarlar çalışmaya eşit katkı sunmuştur" ibaresi yer alsa dahi, ÜAK değerlendirmesinde kural olarak yalnızca yazar sıralamasındaki birinci pozisyon başlıca yazar kabul edilmektedir. Eşit katkı beyanı, ikinci sıradaki yazara başlıca yazarlık kazandırmaz; DBS'de de bu durumu işaretlemeye yarayan bir alan bulunmuyor. Bu nedenle, iki ismin paylaştığı bir birinci yazarlıkta dosya planınızı dergi dipnotuna göre değil, fiilî yazar sıralamasına göre kurmanız daha güvenli olur.

İkinci ve Eş Danışman

Mevzuat bu konuda oldukça nettir: ikinci danışman, öğrencisiyle birlikte yazdığı yayında başlıca yazar sayılmaz. Tez izleme sürecine ne kadar emek verilmiş olursa olsun, danışmanlık yoluyla başlıca yazarlık yalnızca asıl danışmana tanınmaktadır. İkinci danışmanın başlıca yazar olabilmesi ancak makalede ilk sırada yer almasına — yani danışmanlık yoluyla değil, pozisyon yoluyla — bağlıdır.

Son Yazar (Senior Author) Başlıca Yazar mı?

Uluslararası yayın kültüründe son yazarlık çoğu zaman kıdem ve proje sahipliği anlamı taşır; ancak ÜAK tanımında son sıraya bağlanan bir statü bulunmamaktadır. Son yazar, ancak makalenin tek yazarıysa (ki o hâlde zaten ilk sıradadır) ya da makaledeki lisansüstü öğrencinin asıl danışmanıysa başlıca yazar olarak değerlendirilebilir. Klinik ekiplerde yerleşik olan "hocayı sona yazma" alışkanlığı ise, o yayını başlıca yazarlık hesabının dışına itebileceğinden, dosya stratejinizi bu olasılığı gözeterek kurmanız yerinde olur.

Karma Yazarlı Makalede Danışman Başlıca Yazar mı?

Tanım metni, danışman-öğrenci makalesinde birden fazla öğrencinin ve bir ikinci danışmanın bulunabileceğini açıkça saymakta; bu kompozisyondaki yayınlarda asıl danışman başlıca yazar kabul edilmektedir. Buna karşılık metin, danışmanlık ilişkisi dışındaki üçüncü yazarların varlığını açıkça düzenlememiştir.

Pratik bir güvence şudur: Sağlık Bilimlerinde ilk sırada yer almak tek başına başlıca yazarlık sağladığından, karma yazarlı bir makalede ilk sıradaysanız tartışma genellikle doğmaz. Başlıca yazarlığınızı yalnızca danışmanlık yoluna dayandıracaksanız ve makalede sizinle danışmanlık ilişkisi olmayan yazarlar da varsa, bu yayını zorunlu şart hesabının taşıyıcısı yapmadan önce ÜAK'tan yazılı görüş almanız yerinde olabilir.

İki Yazarlı Makalede Puan Nasıl Bölünür?

Başlıca yazarlığın doğrudan parasal karşılığı yazar payında görülür. İki yazarlı bir makalede ilk sıradaki yazar başlıca yazar kabul edilir ve tam puanın 0,8'ini, ikinci yazar ise 0,5'ini alır. Örneğin bir Q1 makale (30 puan) iki yazarlıysa ilk yazara 24, ikinci yazara 15 puan düşer. Üç ve daha fazla yazarlı makalelerde ise başlıca yazar tam puanın yarısını alır, kalan yarı diğer yazarlara eşit bölünür. Bu ağırlıklı formül yalnızca makaleler için geçerlidir; kitap, bildiri ve patentte puan yazar sayısına eşit (1/n) bölünür ve ilk sıra olmak bir avantaj getirmez. Yazar payının tüm senaryolarını ve madde madde puan tablolarını ana doçentlik rehberinde bulabilirsiniz.

Başlıca Yazarlık Her Temel Alanda Aynı mı?

Hayır; tanım temel alana göre değişir ve ÜAK bunu resmî olarak belirtmektedir. Sağlık Bilimlerinde ilk sırada yer almak başlıca yazarlık sağlarken, bazı temel alanlarda — örneğin Mühendislikte — tanım yalnızca tek yazarlı makale ile danışman-öğrenci makalesinden oluşur ve orada ilk isim olmak tek başına yeterli sayılmaz. Bu nedenle başka bir temel alandan başvuran bir meslektaşınızın yorumunu kendi dosyanıza taşımamanız önerilir; bu sayfadaki her açıklama yalnızca Sağlık Bilimleri Temel Alanı (Tablo 10) içindir.

Özet ve Sık Hatalar

• Sorumlu yazar olmak, ilk sırada değilseniz başlıca yazarlık getirmez.
• "Eşit katkı" notu ikinci ismi başlıca yazar yapmaz; kural olarak yalnızca fiilî birinci sıra sayılır.
• İkinci/eş danışman, ilk sırada değilse genellikle başlıca yazar kabul edilmez.
• Son yazarlık tek başına bir statü doğurmaz.
• Başlıca yazarlığı yalnızca danışmanlık yoluna dayandırdığınız ve ilişkisiz yazarların da bulunduğu makalelerde sınırda bir durum varsa, resmî teyit almakta yarar vardır.

Resmî ve güncel mevzuat için ÜAK kaynağına başvurabilirsiniz.