Kalp cerrahisinde operatif riski tahmin eden tek bir model yoktur; kılavuzlarda anılan modellerden üçü olan EuroSCORE II, STS-PROM ve ACEF farklı coğrafyalarda, farklı veri tabanlarıyla ve farklı tasarım felsefeleriyle geliştirildi (Sullivan ve ark., 2016). Aynı meta-analizde EuroSCORE II ile STS benzer ayrım gösterdi, sade ACEF ise bir miktar geride kaldı. Bu yüzden seçim, çıktının türüne (yalnız mortalite mi, morbidite de mi) ve prosedürün özgüllüğüne bağlanıyor. Bunları bir biyoistatistik perspektifinden karşılaştırmak, "en iyi skor" aramaktan çok her birinin neyi, hangi veriyle ve hangi kesinlikle ölçtüğünü görmek demektir. Hangi skorun belirli bir hastada tercih edileceğine dair klinik yorum doğal olarak cerrahi ekibin alanıdır.
Üç modelin kimliği
Üç model, yapısal olarak belirgin biçimde ayrışır.
| EuroSCORE II | STS-PROM | ACEF | |
|---|---|---|---|
| Veri tabanı | Avrupa/küresel; 22.381 hasta (2010) | Kuzey Amerika; STS Erişkin Kardiyak Cerrahi veri tabanı (milyonlarca kayıt) | İtalya; tek merkezli elektif cerrahi serisi |
| Değişken sayısı | 18 | Modele ve uç noktaya göre 25–50 | 3 (yaş, kreatinin, ejeksiyon fraksiyonu) |
| Model | Tek küresel lojistik model | Prosedüre özgü modeller (CABG, kapak, kombine) | Tek, çok sade model |
| Çıktı | Hastane içi mortalite | Mortalite + morbidite (inme, renal yetmezlik, uzamış ventilasyon, reoperasyon vb.) | Mortalite |
EuroSCORE II, 43 ülkeden 2010 verisiyle kurulmuş tek bir küresel modeldir; hastane içi mortaliteyi tahmin eder (Nashef ve ark., 2012; PMID 22378855). STS-PROM, Society of Thoracic Surgeons kuruluşunun geniş Kuzey Amerika veri tabanına dayanır, prosedüre özgü modeller kullanır ve mortaliteye ek olarak belirli morbidite risklerini de verir. ACEF ise yalnızca yaş, kreatinin ve ejeksiyon fraksiyonunu kullanan, "yalınlık yasası" (law of parsimony) ilkesiyle geliştirilmiş bir modeldir (Ranucci ve ark., 2009; Circulation 119(24):3053-61; PMID 19506110; doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.108.842393).
Ayrım açısından karşılaştırma
Sayısal kanıt, bu üç modelin ayrım gücü açısından beklenenden daha yakın olduğunu gösterir. 22 çalışma ve 33 karşılaştırmayı derleyen bir meta-analizde, EuroSCORE II ile STS skoru benzer ayrım gösterdi (özetlenmiş AUC farkı 0,00) ve ikisi de daha sade ACEF skorundan üstün performans sergiledi (AUC farkları sırasıyla 0,10 ve 0,08; p<0,05) (Sullivan ve ark., 2016; PMID 27687052; doi:10.1016/j.amjcard.2016.08.024). Yani bu meta-analize göre EuroSCORE II ile STS'in ayrım gücü benzerdir; ACEF ise sadeliği karşılığında bir miktar ayrım gücünden ödün verir.
Farklı sonlanımlardaki veriler de bu yakınlığı destekler. İzole CABG yapılan gerçek dünya kohortunda EuroSCORE II, lojistik EuroSCORE ve ACEF skorlarının 4 yıllık mortalite için c-istatistikleri birbirine yakındı (sırasıyla 0,73, 0,74 ve 0,72); bu çalışmanın asıl sonlanımı 4 yıllık mortalitedir, EuroSCORE II'nin doğal hastane içi ucu değil (Angleitner ve ark., 2025; PMID 40775387; doi:10.1186/s13019-025-03572-x). Türkiye'den tek merkezli, retrospektif bir çalışmada (469 hasta; çeşitli açık kalp cerrahisi) ise hastane içi mortalite için EuroSCORE II'nin AUC'si 0,783, STS'in 0,823 olarak bildirildi; STS bu kohortta bir miktar daha yüksek ayrım gösterdi (Saka ve ark., 2025; Turk J Anaesthesiol Reanim 53(4):163-169; PMID 40631722; doi:10.4274/TJAR.2025.241778). Tek merkezli bir sonuç genel bir üstünlük olarak okunmamalı; bu, belirli bir popülasyondaki gözlemdir.
Neden farklılar?
Aradaki fark, esas olarak ne ölçtükleri ve hangi veriden geldikleridir. STS'in en belirgin ayırt edici özelliği, mortaliteye ek olarak morbidite tahmini vermesi ve prosedüre özgü modeller kullanmasıdır; bu, belirli bir cerrahi tipinde daha ayrıntılı bir risk profili sunar. EuroSCORE II ise tek bir küresel modelle çalışır; bu, onu farklı prosedürlerin bir arada yapıldığı pratikte hızlı ve uygulanabilir kılarken, çok özgül bir cerrahi tipinde en ayrıntılı seçenek olmaktan uzaklaştırabilir. ACEF'in üç değişkenli yapısı ise az veriyle hızlı bir tahmin sağlar ve aşırı uyumu (overfitting) sınırlar; bedeli, yukarıdaki meta-analizde görülen görece düşük ayrımdır. ACEF'e hematokrit ve acil cerrahi ekleyen ACEF II'nin belirgin bir üstünlük sağlamadığı bildirilir (Iacobescu ve ark., 2026; doi:10.3390/medicina62030606).
Hangi modelin belirli bir hastada daha bilgilendirici olduğu (örneğin morbidite tahmininin o karar için taşıdığı ağırlık) klinik bir değerlendirmedir ve cerrahi ekibin alanıdır.
Kılavuz hangisini öne çıkarıyor?
2021 ESC/EACTS Kalp Kapak Hastalığı Kılavuzu, cerrahi riski ayırmada EuroSCORE II ve STS-PROM'u birlikte kullanıyordu. Öneri metninde skorlar sayısal eşik olarak da geçiyordu (düşük risk < %4, yüksek risk > %8), ama karar Kalp Ekibi'nin bütüncül değerlendirmesine bırakılıyordu; aynı kılavuz iki skorun da yüksek riskli hastalarda daha az doğru olabileceğini belirtiyordu (Vahanian ve ark., 2022; doi:10.1093/eurheartj/ehab395). Kılavuzun 2025 güncellemesi de çıktı (Praz ve ark., 2025); yukarıdaki ayrıntılar 2021 metnine dayanıyor. Revaskülarizasyonda ise 2018 ESC/EACTS kılavuzu STS'e daha güçlü öneri vermişti; bu öneri tek bir çalışmaya dayanıyordu ve en azından CABG için revize edildi (Iacobescu ve ark., 2026; doi:10.3390/medicina62030606). Bu eşiklerin klinik yorumu cerrahi ekibe aittir.
STS neden kendi aracımızda hesaplanamıyor?
Burada pratik bir kısıtı açıkça belirtmek gerekiyor. STS 2008 CABG modelinin katsayıları yayımlandı (Shahian ve ark., 2009); 2018 modellerinin yazarları da formüllerin, katsayıların ve sabit terimlerin STS sitesinde kamuya açılacağını bildirdi (O'Brien ve ark., 2018). Ancak resmî STS hesaplayıcısı modelin güncel sürümüyle çalışıyor ve kendi kodumuzda kurulan bir sürümün onunla aynı sonucu vereceğini doğrulayamıyoruz; bu yüzden aracımız STS değeri üretmiyor. Sunduğumuz EuroSCORE II hesaplayıcısı modeli birebir uygular ve hesaplama dökümünü gösterir EuroSCORE II hesaplayıcısı; STS için resmî hesaplayıcıya başvurmak gerekir. EuroSCORE II'nin nasıl hesaplandığını EuroSCORE II rehberinde, hangi hastalarda dikkatle okunması gerektiğini ise ayrı bir yazıda ele aldık EuroSCORE II hangi hastalarda yanılır?.
İstatistikçi açısından sonuç
Sayısal tablo iki şeyi söyler. Birincisi, ayrım gücü açısından EuroSCORE II ve STS benzer, ACEF ise bir adım geridedir; bu nedenle "hangi skor daha iyi ayırır" sorusunun yanıtı çoğu zaman "ikisi de benzer" olur ve seçim, çıktının türü (yalnız mortalite mi, morbidite de mi) ile prosedürün özgüllüğüne bağlanır. İkincisi, bu modeller arasındaki farkların genelde küçük olması (Sullivan ve ark., 2016; doi:10.1016/j.amjcard.2016.08.024), geleneksel toplamsal ve lojistik skorların öngörü potansiyellerinin sınırına yaklaştığı yorumunu doğurmuştur (Iacobescu ve ark., 2026; doi:10.3390/medicina62030606). Torasik aort cerrahisinde ise kalp dışı cerrahi için geliştirilmiş genel bir risk aracının klinik değerlendirmeyle birleştirilmiş ikinci sürümü (SORT V2), EuroSCORE II'den daha güvenilir kalibrasyon gösterdi; diseksiyon altgrubunda hastalığa özgü GERAADA en yüksek ayrımı verdi (Magouliotis ve ark., 2026; doi:10.1053/j.jvca.2025.10.034). Hangi skorun hangi hastada kullanılacağının klinik kararı, bu sayısal çerçeveyi cerrahın değerlendirmesiyle birleştirmeyi gerektirir.
Not: Bu skorların hepsi birer risk tahminidir; klinik karar desteğidir, tanı veya tedavi kararının yerine geçmez.
Kullanılan kaynaklar
- Nashef SAM, Roques F, Sharples LD, ve ark. EuroSCORE II. Eur J Cardiothorac Surg. 2012;41(4):734-44; discussion 744-5. PMID 22378855 · DOI
- Sullivan PG, Wallach JD, Ioannidis JPA. Meta-Analysis Comparing Established Risk Prediction Models (EuroSCORE II, STS Score, and ACEF Score) for Perioperative Mortality During Cardiac Surgery. Am J Cardiol. 2016;118(10):1574-1582. PMID 27687052 · DOI
- Angleitner P, Abfalterer H, Kaider A, ve ark. External validation of SYNTAX score II in a real-world cohort undergoing coronary artery bypass grafting. J Cardiothorac Surg. 2025;20(1):324. PMID 40775387 · DOI
- Saka E, Öztürk E, Yüksel AE, Kocabaş NS. Comparison of EuroSCORE II and STS Risk Scoring Systems in Patients who Underwent Open-heart Surgery. Turk J Anaesthesiol Reanim. 2025;53(4):163-169. PMID 40631722 · DOI
- Ranucci M, Castelvecchio S, Menicanti L, Frigiola A, Pelissero G. Risk of assessing mortality risk in elective cardiac operations: age, creatinine, ejection fraction, and the law of parsimony. Circulation. 2009;119(24):3053-3061. PMID 19506110 · DOI
- Magouliotis DE, Sicouri S, Baudo M, ve ark. Optimizing Risk Prediction: Comparative Study of Surgical Outcome Risk Tool Versions 1 and 2 in Aortic Surgery. J Cardiothorac Vasc Anesth. 2026;40(5):1362-1372 (çevrim içi 2025). PMID 41271501 · DOI
- Iacobescu RA, Lunguleac T, Antoniu S, ve ark. Risk Stratification for Postoperative Mortality in Cardiac Surgery: "Quo Vadis"? Medicina (Kaunas). 2026;62(3):606. PMID 41901686 · DOI
- Vahanian A, Beyersdorf F, Praz F, ve ark. 2021 ESC/EACTS Guidelines for the management of valvular heart disease. Eur Heart J. 2022;43(7):561-632. DOI
- Praz F, Borger MA, ve ark. 2025 ESC/EACTS Guidelines for the management of valvular heart disease. Eur Heart J. 2025;46(44):4635-4736. PMID 40878295
- Shahian DM, O'Brien SM, Filardo G, ve ark. The Society of Thoracic Surgeons 2008 cardiac surgery risk models: part 1, coronary artery bypass grafting surgery. Ann Thorac Surg. 2009;88(1 Suppl):S2-22. PMID 19559822
- O'Brien SM, Feng L, He X, ve ark. The Society of Thoracic Surgeons 2018 Adult Cardiac Surgery Risk Models: Part 2, Statistical Methods and Results. Ann Thorac Surg. 2018;105(5):1419-1428. PMID 29577924