Operatif risk tahmini, elektif kalp cerrahisinde preoperatif değerlendirmenin bir parçası olarak literatürde tanımlanır; aydınlatılmış onamı biçimlendirmek, bakımı planlamak ve optimize edilebilecek hastayı işaret etmek için kullanılır (Iacobescu ve ark., 2026; PMID 41901686). Nashef ve arkadaşları da benzer hastalardaki öngörülen mortaliteyi karar vermenin ve aydınlatılmış onamın önemli bir parçası sayar (PMID 22378855). EuroSCORE II bu amaçla en sık başvurulan modellerden biridir. Modeli biyoistatistik açısından, yani sayının nasıl üretildiği, ne anlama geldiği ve ne kadar güvenilir olduğu üzerinden okumak mümkün. Cerrahi endikasyon ve tekniğin yorumu doğal olarak cerrahi ekibin alanıdır.
EuroSCORE II neyi tahmin eder?
EuroSCORE II (European System for Cardiac Operative Risk Evaluation II), 2012'de Nashef ve arkadaşları tarafından, 43 ülkedeki 154 merkezden 22.381 ardışık hastanın 12 haftalık (Mayıs–Temmuz 2010) prospektif verisiyle yayımlandı (PMID 22378855). Modelin birincil sonlanımı, hastanın ameliyat olduğu hastanedeki (hastane içi) mortalitedir, yaygın bir yanlış kanının aksine 30 günlük mortalite değil; makalede 30 ve 90 gün yalnızca ikincil sonlanımlar olarak bildirilir. İstatistiksel olarak bu ayrım belirleyicidir, çünkü modelin verdiği yüzde "ilk 30 gün" penceresine değil, indeks yatışa aittir.
Çıktı, kategorik bir etiket değil, 0 ile 100 arasında sürekli bir olasılıktır. Validasyon alt kümesinde (n=5553) gözlenen mortalite %4,18, modelin öngördüğü %3,95 olarak bildirildi; modelin ayrım gücü için ROC eğrisi altındaki alan (AUC) 0,8095 idi (%95 GA 0,7820–0,8360) (PMID 22378855). Bu iki sayı farklı şeyleri ölçer; gözlenen ile öngörülenin örtüşmesi kalibrasyona, 0,81'lik AUC ise ayrıma karşılık gelir. İstatistiksel olarak bu ikisi ayrı ölçütlerdir.
Lojistik model nasıl çalışır?
EuroSCORE II, 2010 verisiyle yeniden kurulmuş bir lojistik regresyon modelidir; 1999'da yayımlanan additive (puan toplama) EuroSCORE ve 2003'teki lojistik EuroSCORE önceki sürümlerdir. Hesaplama iki adımdır:
Önce her risk faktörü kendi regresyon katsayısıyla (β) doğrusal öngörücü y'ye katkı verir; ardından tüm y, lojistik dönüşümle tek seferde bir olasılığa çevrilir. Bu yapının iki sonucu var. Birincisi, katkılar y ölçeğinde toplanır (yüzde ölçeğinde değil); ikincisi, risk yüzde 50'nin altında kaldıkça aynı risk faktörü düşük riskli bir hastada mutlak yüzdeyi az, yüksek riskli bir hastada daha çok oynatır. Additive modelden lojistik modele geçişte neyin değiştiğini ayrı bir yazıda ele alıyoruz EuroSCORE I'den EuroSCORE II'ye.
Modeldeki 18 değişken
EuroSCORE II'nin değişkenleri üç grupta toplanır. Hastaya ait faktörler: yaş (60'tan sonra her yıl doğrusal katkı verir), kadın cinsiyet, insüline bağımlı diyabet, kronik akciğer hastalığı, ekstrakardiyak arteriopati, hareketi ciddi biçimde kısıtlayan nörolojik/kas-iskelet bozukluğu, önceki kalp cerrahisi (perikardın açıldığı majör kalp ameliyatı), aktif endokardit (ameliyat sırasında hâlâ antibiyotik tedavisi altında), kritik preoperatif durum ve böbrek fonksiyonu (kreatinin klirensi üzerinden). Kardiyak faktörler: NYHA sınıfı, CCS sınıf 4 anjina, sol ventrikül fonksiyonu (iyi ≥%51, orta %31–50, kötü %21–30, çok kötü ≤%20), son 90 gün içindeki miyokart enfarktüsü ve pulmoner arter sistolik basıncı. Operasyona ait faktörler: aciliyet (elektif, urgent, emergency, salvage), girişimin ağırlığı (izole CABG, tek non-CABG prosedür, iki prosedür, üç ve üzeri) ve torasik aort cerrahisi.
Modelin bu kategorileri nasıl tanımladığı, doğru girdi için belirleyicidir; tanımlar modelin kendi makalesinde verilir. Örneğin model "salvage"ı anestezi indüksiyonundan önce kardiyopulmoner resüsitasyon gerektiren hasta, "kritik preoperatif durum"u ise ventriküler taşikardi, ventriküler fibrilasyon ya da resüsitasyonla döndürülmüş ani ölüm; kardiyak masaj; anestezi odasına gelmeden önce ventilasyon; inotrop; anestezi odasına gelmeden önce intra-aortik balon pompası ya da ventrikül destek cihazı; akut böbrek yetmezliği (anüri ya da saatte 10 mL'nin altında oligüri) durumlarından en az birinin varlığı olarak tanımlar (PMID 22378855). Hesaplayıcımız her alan için bu tanımları ipucu olarak gösterir EuroSCORE II hesaplayıcısı.
Böbrek fonksiyonu modele nasıl giriyor?
EuroSCORE II böbrek fonksiyonunu ham kreatininle değil, Cockcroft-Gault ile hesaplanan kreatinin klirensi (CC) üzerinden alır ve dört kademeye ayırır: normal (>85 mL/dk), orta (>50–85), ağır (≤50) ve diyaliz (CC'den bağımsız ayrı bir durum). Resmî hesaplayıcının (euroscore.org) açıklamasında vurgulanan bir nokta istatistiksel açıdan dikkate değer. Yaşın ağırlığının bir kısmı kreatinin klirensine taşındığı için bütün risk faktörleri, özellikle kreatinin, girilmelidir; aksi hâlde yaşlı hastada risk düşük hesaplanabilir. Bu yaş–böbrek etkileşimini ve sonuçlarını ayrı bir yazıda ayrıntılandırıyoruz Cockcroft-Gault ve böbrek fonksiyonu.
Sonucu istatistiksel olarak nasıl okumalı?
Birincil çıktı sürekli yüzdedir. "Düşük/orta/yüksek risk" bantları klinik bir konvansiyondur; Nashef 2012 resmî bir eşik tanımlamaz, dolayısıyla bu bantlar yorumu kolaylaştıran kabuller olarak okunabilir, modelin resmî sınırları olarak değil.
İstatistiksel olarak iki kavramı birbirinden ayırmak gerekir. Ayrım (diskriminasyon), modelin ölecek ve sağ kalacak hastaları sıralayabilme gücüdür; AUC ile ölçülen bu güç EuroSCORE II için yüksektir (~0,81). Kalibrasyon ise öngörülen yüzdenin gerçek gözlenen oranla örtüşmesidir. Bir model güçlü ayrıma sahip olup yine de kötü kalibre olabilir; bu nedenle yüksek bir AUC, modeli tek başına "doğrulanmış" yapmaz ve belirli bir popülasyonda kalibre olduğunu da göstermez; kalibrasyon ayrıca ölçülür.
Orijinal makale modelin kalibrasyonunu validasyon alt kümesinde gözlenen ve öngörülen mortaliteyi karşılaştırarak gösterir; birimlere de kendi risk-düzeltilmiş mortalite oranlarını (RAMR = gözlenen/öngörülen, yani O:E) hesaplamayı ve hastaya söylenecek riski EuroSCORE II × RAMR olarak vermeyi önerir. RAMR ancak en az bir yıllık vaka yükü kadar gözlemle güvenilir hesaplanır (PMID 22378855). İstatistiksel olarak verilen yüzde bir olasılıktır; "%4", benzer hastalardan oluşan bir popülasyonun tahminî ölüm oranıdır, bireyin sonucunu kestiren bir kesinlik değil.
EuroSCORE II'yi kendi hasta grubunuzda incelediğiniz çalışmada uygun modelin belirlenmesi ve analiz sonuçlarının raporlanması için ileri istatistik modelleme sayfamıza bakabilirsiniz.
Modelin kullanım bağlamı
Girişte anılan onam, bakım planlaması ve optimizasyon amaçlarının yanında giderek görünür hâle gelen bir başka kullanım, tedavi modunun seçiminde Kalp Ekibi'ne (Heart Team) sayısal girdi sağlamaktır.
2021 ESC/EACTS Kalp Kapak Hastalığı Kılavuzu, EuroSCORE II ve STS-PROM'u cerrahi riski ayırmada kullanıyordu ve her ikisinin de hastaların çoğunda iyi kalibre olduğunu, ancak yüksek riskli hastalarda daha az doğru olabileceğini bildiriyordu (Vahanian ve ark., 2022; doi:10.1093/eurheartj/ehab395). Kılavuz, tedavi seçimini katı bir skor eşiğinden çok yaşa ve Kalp Ekibi'nin klinik, anatomik ve prosedürel faktörler ile kırılganlığı da içeren bütüncül değerlendirmesine dayandırıyordu. Bu çerçevede 75 yaş altı ve EuroSCORE II/STS <%4 olan hastada cerrahi (SAVR), 75 yaş ve üzeri ya da yüksek cerrahi riskli (>%8) hastada TAVI öne çıkıyordu; kılavuzun vurguladığı gibi karar skorun değil, ekibindir. Ağustos 2025'te bu kılavuzun yerini 2025 ESC/EACTS kılavuzu aldı (Praz ve ark., 2025); kılavuzu görüntüleme açısından değerlendiren bir yazıya göre yeni kılavuz, üç yaprakçıklı aort kapağında darlığı olan hastalarda TAVI lehine yaş eşiğini 75'ten 70'e indirdi (Zancanaro ve ark., 2026; doi:10.1093/ehjimp/qyag002). Güncel eşiklerin birebir biçimi için 2025 metnine, klinik yorumu için cerrahi ekibe başvurmak gerekiyor.
Bu çerçevenin tarihsel arka planında TAVI başlangıçta yalnızca inoperabl ve yüksek riskli hastalar için bildirilen bir seçenekti; orta riskli (PARTNER 2, SURTAVI) ve ardından düşük riskli (PARTNER 3 ve Evolut Düşük Risk çalışmaları, 2019) popülasyonlarda biriken kanıtla endikasyon genişledi ve 2021 kılavuzu 75 yaşı risk skoruyla birlikte açık bir seçim ölçütü hâline getirdi; Kalp Ekibi değerlendirmesi 2017 kılavuzunda da merkezdeydi. 2021 kılavuzu skorların izole triküspid cerrahisi için valide edilmediğini de not ediyordu (doi:10.1093/eurheartj/ehab395).
Sınırlılıklar
İstatistiksel açıdan EuroSCORE II'nin ayrımı güçlü olsa da kalibrasyonu evrensel değildir; çağdaş ve farklı hasta gruplarında öngörü sapabilir. Iacobescu ve arkadaşlarının (2026) derlemesine göre modele en sık yöneltilen eleştiri mortaliteyi düşük tahmin etmesidir; bazı kohortlarda ise fazla tahmin ettiği bildirilmiş (doi:10.3390/medicina62030606). Bu gözlem, kılavuzun "yüksek riskli hastada daha az doğru" notuyla da uyumludur. İleri yaştaki, kırılgan ve yüksek riskli hastalar bu sapmanın tartışıldığı gruplar arasında; diğer altgrupları (aktif endokardit, torasik aort cerrahisi, redo cerrahi) ve istatistiksel nedenlerini ayrı bir yazıda kanıtla ele alıyoruz EuroSCORE II hangi hastalarda yanılır?. Modelin 2010 verisinden türediğini ve o tarihten bu yana cerrahi sonuçların iyileştiğini de hesaba katmak gerekiyor; sonuçlar iyileştikçe eski bir model, riski fazla tahmin etmeye başlar. Nitekim eski additive ve lojistik modeller 2010 verisinde mortaliteyi belirgin biçimde fazla tahmin ediyordu ve EuroSCORE II bu nedenle o yılın verisiyle yeniden geliştirildi (PMID 22378855).
EuroSCORE II ile STS-PROM (ve daha sade ACEF) arasındaki seçimi ve hangi çalışmanın hangi performansı bildirdiğini ayrı bir karşılaştırmada inceliyoruz STS-PROM, EuroSCORE II ve ACEF karşılaştırması.
Hesaplayıcıyı kullanma
Modelin tüm hesaplama dökümünü (hesaplanan kreatinin klirensi, hangi değişkenin ne kadar katkı verdiği, toplam y ve son yüzde) şeffaf biçimde gösteren bir EuroSCORE II hesaplayıcısı hazırladık; Nashef 2012 modelini uygular ve sonucu PDF olarak dışa aktarır EuroSCORE II hesaplayıcısı. Skorun çıktısını yerel kalibrasyonla birlikte değerlendirmek isteyen merkezler için biyoistatistik desteğimiz, dış validasyon ve kalibrasyon analizini kapsar biyoistatistik hizmetlerimiz.
Not: EuroSCORE II bir risk tahminidir; klinik karar desteğidir, tanı veya tedavi kararının yerine geçmez.
Kullanılan kaynaklar
- Nashef SAM, Roques F, Sharples LD, ve ark. EuroSCORE II. Eur J Cardiothorac Surg. 2012;41(4):734-44; discussion 744-5. PMID 22378855 · DOI
- Vahanian A, Beyersdorf F, Praz F, ve ark. 2021 ESC/EACTS Guidelines for the management of valvular heart disease. Eur Heart J. 2022;43(7):561-632. DOI
- Praz F, Borger MA, Lanz J, ve ark. 2025 ESC/EACTS Guidelines for the management of valvular heart disease. Eur Heart J. 2025;46(44):4635-4736. PMID 40878295
- Zancanaro E, Lorusso R, Danesi TH. 2025 ESC/EACTS Valvular Guidelines: imaging perspective over a new treatment direction. Eur Heart J Imaging Methods Pract. 2026;4(1):qyag002. PMID 41646881 (editoryal, ikincil değerlendirme).
- euroscore.org. EuroSCORE II interactive calculator, risk faktörü açıklamaları (Royal Papworth Hospital; erişim 30.09.2026).
- Iacobescu RA, Lunguleac T, Antoniu S, ve ark. Risk Stratification for Postoperative Mortality in Cardiac Surgery: "Quo Vadis"? Medicina (Kaunas). 2026;62(3):606. PMID 41901686 · DOI