EuroSCORE bugün çoğunlukla tek bir araç gibi anılır; oysa arkasında on üç yıl arayla yayımlanmış, farklı verilere ve farklı matematiğe dayanan iki ayrı model vardır. Aradaki farka biyoistatistik gözüyle bakmak (yani neyin neden değiştiğini sayının üretim biçiminden okumak), eski bir skorun hâlâ kullanıldığı durumlarda neden yanıltıcı olabileceğini de açıklar. Cerrahi endikasyon ve tekniğin yorumu doğal olarak cerrahi ekibin alanıdır.
Üç model, üç matematik
EuroSCORE ailesi aslında üç aşamadan geçti. İlki, 1999'da yayımlanan additive (toplamsal) modeldir. Bu modelde her risk faktörüne bir puan verilir, mevcut faktörlerin puanları toplanır ve çıkan sayı yaklaşık bir yüzde mortalite olarak okunur (Nashef ve ark., 1999; PMID 10456395). İkincisi, 1999 modelindeki aynı risk faktörlerini kullanarak daha kesin bir bireysel olasılık vermek üzere geliştirilen lojistik regresyon sürümüdür (logistic EuroSCORE). Üçüncüsü ise 2012'de tümüyle yeni veriyle kurulan EuroSCORE II'dir (Nashef ve ark., 2012; PMID 22378855). İstatistiksel olarak bu üçü arasındaki en temel ayrım matematiktedir. Additive model puanları doğrusal toplar ve bir yaklaşıklık verir; lojistik modeller ise her faktörü bir katsayıyla doğrusal öngörücüye taşır ve sonucu lojistik dönüşümle bir olasılığa çevirir. Toplamsal yaklaşımın kolaylığı sahada hızlı kullanım sağlardı; bedeli, bireysel tahminin bir yaklaşıklık olmasıydı.
Additive EuroSCORE nasıl çalışırdı?
1999 modeli hastaları üç risk grubuna ayıran sade bir yapı sunuyordu. Gözlenen mortalite düşük risk grubunda (EuroSCORE 1–2) %0,8, orta risk grubunda (3–5) %3,0, yüksek risk grubunda (6 ve üzeri) %11,2 olarak bildirildi. Modelin ayrım gücü geliştirme setinde (13.302 hasta) AUC 0,79, doğrulama setinde (1.479 hasta) 0,76 idi (PMID 10456395). Bu, kendi döneminde iyi kalibre edilmiş, ayrım gücü makul bir modeldi. Ancak bir modelin türetildiği dönemin verisine iyi uyması, sonraki dönemlerde de aynı uyumu koruyacağını garanti etmez.
Eski modeller neden fazla tahmin etmeye başladı?
Modelin yayımından sonraki yıllarda kalp cerrahisi sonuçları belirgin biçimde iyileşti; aynı risk profiline sahip bir hastanın gerçek mortalitesi düştü. Sabit kalan bir model ise bu düşüşü yakalayamaz ve giderek riski olduğundan yüksek gösterir. Nashef ve arkadaşları, EuroSCORE II'yi yayımlarken bunu sayısal olarak gösterdi. 2010 verisinde gerçek hastane içi mortalite %3,9 iken, eski toplamsal (additive) model %5,8, lojistik (logistic) model ise %7,57 öngörüyordu (PMID 22378855). Başka bir deyişle eski modellerin riske göre düzeltilmiş mortalite oranı (RAMR = gözlenen/öngörülen) 1'in belirgin altına inmişti; bu oranlardan hesaplanan RAMR toplamsal modelde ≈0,67, lojistik modelde ≈0,52'dir. Yani modeller riski 1,5 ila 2 kat fazla tahmin ediyordu. İstatistiksel terimle bu bir kalibrasyon kaymasıdır (calibration drift); ayrım gücü büyük ölçüde korunsa bile öngörülen yüzde gerçekle örtüşmeyi bırakır. Bu kayma, EuroSCORE II'nin gerekçesini oluşturdu.
EuroSCORE II'de ne değişti?
EuroSCORE II yalnızca katsayıları güncellenen bir model değil, 43 ülkeden 22.381 hastanın 2010 verisiyle baştan kurulan yeni bir lojistik regresyon modelidir (PMID 22378855). Değişiklik üç düzeydedir. Birincisi matematiktir; model tümüyle lojistik bir yapıya kavuştu ve sürekli bir olasılık verir. İkincisi değişken tanımlarıdır; böbrek fonksiyonu artık tek bir kreatinin eşiğiyle değil, kreatinin klirensi kademeleriyle (normal/orta/ağır/diyaliz) modele girer, sol ventrikül fonksiyonu dört kademeye, aciliyet dört düzeye ayrılır. Yeni eklenen ya da yeniden tanımlanan faktörler arasında insüline bağımlı diyabet, hareket kısıtlılığı ve kritik preoperatif durum da vardır. Üçüncüsü kalibrasyon hedefidir; geliştiriciler modeli 1995'in yüksek mortalite düzeyine değil, 2010'un çok daha düşük gerçek mortalitesine (~%4) göre kalibre etti. Sonlanım 30 günlük mortalite değil, hastanın ameliyat olduğu hastanedeki mortalitedir. Modelin değişkenlerinin tam listesini ve nasıl hesaplandığını EuroSCORE II rehberi yazımızda ele alıyoruz.
İstatistikçi açısından asıl ders: modelin bir ömrü vardır
EuroSCORE I'den II'ye geçiş, klinik tahmin modelleri için tipik bir örnektir. Bir model, türetildiği popülasyonun ve dönemin bir fotoğrafıdır. Popülasyon, cerrahi teknik ya da perioperatif bakım değiştikçe kalibrasyon kayar ve modelin yeniden kurulması ya da yerel olarak yeniden kalibre edilmesi gerekir. Aynı mantık bugün EuroSCORE II için de işler; nitekim modelin kalibrasyonunun çağdaş ve özel hasta gruplarında değişebildiği bildiriliyor (Iacobescu ve ark., 2026; doi:10.3390/medicina62030606) ve bu kayma, EuroSCORE II'nin hangi hastalarda dikkatle okunması gerektiğinin de temelidir (bkz. EuroSCORE II hangi hastalarda yanılır?). Bu süreklilik, EuroSCORE II'nin de zamanla yeni veriyle güncellenmesi ihtiyacını doğurur.
Pratikte hangisini kullanmalı?
Bu rakamlara göre eski toplamsal ve lojistik EuroSCORE modelleri güncel veride mortaliteyi belirgin biçimde fazla tahmin eder (PMID 22378855); dolayısıyla çağdaş risk tahmini için literatür ve güncel uygulamalar EuroSCORE II'yi esas alır. Eski modeller bugün esas olarak tarihsel ve karşılaştırmalı bir değere sahiptir. Bir merkez hâlâ eski bir sürümün çıktısını görüyorsa, o yüzdenin güncel mortaliteyi yansıtmadığını bilmek istatistiksel olarak önemlidir; bu çıktının klinik karara nasıl yansıtılacağı ise cerrahi ekibin değerlendirme alanıdır. Sitemizdeki EuroSCORE II hesaplayıcısı hesaplama dökümünü şeffaf biçimde gösterir ve sonucu PDF olarak verir.
Not: EuroSCORE II bir risk tahminidir; klinik karar desteğidir, tanı veya tedavi kararının yerine geçmez.
Kullanılan kaynaklar
- Nashef SAM, Roques F, Michel P, ve ark. European system for cardiac operative risk evaluation (EuroSCORE). Eur J Cardiothorac Surg. 1999;16(1):9-13. PMID 10456395 · DOI
- Nashef SAM, Roques F, Sharples LD, ve ark. EuroSCORE II. Eur J Cardiothorac Surg. 2012;41(4):734-44; discussion 744-5. PMID 22378855 · DOI
- Iacobescu RA, Lunguleac T, Antoniu S, ve ark. Risk Stratification for Postoperative Mortality in Cardiac Surgery: "Quo Vadis"? Medicina (Kaunas). 2026;62(3):606. PMID 41901686 · DOI