Bir makale için "major revision" kararı, ilk bakışta retle karıştırılsa da aslında bir fırsat, çünkü dergi makaleyi yayımlamayı ciddi biçimde değerlendiriyor ama önemli değişiklikler bekliyor. Kesin rette editör yeniden gönderime kapı açmaz; bazı ret mektupları ise düzeltilmiş sürümü değerlendirmeyi teklif eder (Annesley, 2011). Major revizyon bunlardan farklı olarak makaleyi aynı değerlendirme sürecinde tutar.
Major revizyon, derginin makaleyi hâlâ değerlendirdiğini gösterir; sonuç, hakem taleplerinin ne ölçüde karşılandığına ve editörün kararına bağlıdır. Sistemli bir yanıt planı, talepleri eksiksiz karşılamayı kolaylaştırır. Belirleyici olan, panik yerine planlı bir revizyon süreci kurmak.
Major revision ne anlama geliyor?
Major revision, editörün "bu makalede potansiyel görüyorum ama ciddi eksiklikler var" mesajı. Editör mektubu dikkatle okunduğunda genellikle iki katman fark ediliyor: editörün kendi yorumları ve hakemlerin yorumları. Editörün doğrudan vurguladığı noktalar özellikle kritik ve önceliklidir; hakemlerin her yorumu da ayrıca yanıtlanır (Annesley, 2011).
Major revision sonrası karar ağacı
Üçüncü senaryo önemli, çünkü hakemlerin eleştirileri çalışmanın temel tasarımını hedef alıyorsa (randomizasyon eksikliği, kontrol grubu yokluğu, çok düşük veri kalitesi), revizyon yerine farklı bir dergi daha mantıklı olabiliyor.
Zaman yönetimi
Revizyon süresi karar mektubunda ya da derginin yazar kılavuzunda belirtilir ve dergiden dergiye değişir (örneğin Amerikan Kimya Derneğinin The Journal of Physical Chemistry Letters dergisinde 2 hafta). Takvimi o son tarihten geriye doğru kurmak işe yarıyor. Aşağıdaki sıra bir örnek; iş yükünün istenen analizlere ve ekibin kapasitesine göre uyarlanması gerekir.
İlk 2 hafta: Hakem eleştirilerinin sistematik analizi (sınıflandırma, önceliklendirme ve revizyon planı). Bu aşama aceleye getirilmemeli; geri kalan sürenin verimini belirliyor.
3-6. haftalar: Ağırlıklı eleştirilerin karşılanması (ek istatistiksel analizler, yeni tablolar, yeniden yazılan bölümler). En ağır iş yükü bu dönemde.
7-8. haftalar: Hakem yanıt mektubu yazımı, makalenin son okuması (proofreading), tüm çapraz referansların doğrulanması.
Son hafta: Ortak yazar (co-author) onayları ve gönderim formatının kontrolü.
Zaman yetmezse uzatma talep edilebilir, ama bunu süre dolmadan istemekte fayda var; son tarih aşılırsa dosya pasife alınıp revizyonun yeni gönderim olarak yüklenmesi istenebilir.
Planı kâğıda dökmek için basit bir iş tablosu yeterli. Karar mektubundaki son tarihten geriye sayılarak her satırın yanına bir tarih yazılabilir.
| İş | Kim yürütür | Girdi | Çıktı |
|---|---|---|---|
| Eleştirileri sınıflandırma | Sorumlu yazar | Karar mektubu, hakem raporları | Madde madde revizyon planı |
| Ek analizler | İstatistikten sorumlu kişi | Veri seti, özgün analiz planı | Güncellenmiş tablo ve şekiller |
| Metin revizyonu | İlgili bölümün yazarları | Revizyon planı, yeni sonuçlar | İşaretli (değişiklikleri izlenen) makale |
| Yanıt mektubu | Sorumlu yazar | Tüm değişiklikler | Madde madde yanıt mektubu |
| Son kontrol ve onay | Tüm yazarlar | Son sürüm | Ortak yazar onayları, gönderim |
Hakem ek istatistiksel analiz istiyorsa kapsamın nasıl belirlendiğini hakem revizyonunda istatistik desteği sayfamızda anlatıyoruz.
Ek analiz talepleri
Ek analiz talepleri major revizyonun zorlu bir parçası. Hakem duyarlılık analizi (sensitivity analysis), alt grup analizi (subgroup analysis), farklı bir istatistiksel yöntem ya da ek karıştırıcı (confounder) kontrolü isteyebiliyor. Talebin hangi kategoriye girdiğini analiz çalıştırılmadan önce belirlemek gerekiyor; beş soruluk ayrımı hakem yeni analiz istediğinde yazımızda anlattık.
Ek analiz taleplerini yönetme
Sorunlu yaklaşım
- ✗Yapılamayan analizi gerekçesiz reddetmek
- ✗Sonuçları göstermeden 'yaptık, tutarlı' yazmak
- ✗Mevcut veriyle imkânsız olan analizi zorlamak
Etkili yaklaşım
- ✓Yapılamayanı dürüstçe açıklayıp alternatif sunmak
- ✓Ek analiz sonuçlarını tablo/rakamla göstermek
- ✓Veri sınırını belirtip sınırlılıklara eklemek
Ek analizlerin sonuçları birincil analizle tutarlıysa bu çok güçlü bir argüman ("Results were robust across all sensitivity analyses."). Tutarsızsa dürüstçe raporlanmalı; gizlemek çok daha riskli. Ek analiz sonuçlarının yanıt mektubunda rakamlarla nasıl sunulacağını hakem yanıtı yazım rehberimizde örneklerle ele alıyoruz.
Makale revizyonu
Hakem eleştirilerine göre makalenin birden fazla bölümü değişebiliyor: Giriş'e yeni literatür, Yöntem'e ek analiz ayrıntıları, Bulgular'a yeni tablolar, Tartışma'ya genişletilmiş yorum.
Değişikliklerin nasıl gösterileceği dergiye göre değişir. Bazı dergiler değişiklik takibi (track changes) açık "işaretli kopya" (marked copy) ile "temiz kopya"yı (clean copy) birlikte ister; bazıları revize metinde iz bırakılmamasını ve değişikliklerin yanıt mektubunda sayfa ve satır numarasıyla gösterilmesini ister (Annesley, 2011).
Gözden kaçan bir hata, yanıt mektubunda "We added X to the Discussion" yazıp makalede eklemeyi unutmak. Tüm değişiklikler çapraz kontrol edilmeli; yanıt mektubu ile makale arasında birebir tutarlılık zorunlu.
Uyarı
Major revizyon sırasında yeni veri eklemek (ek hasta, yeni değişken) dergi politikasına bağlı. Hakemin istediği yeni analizler revizyonda olağan, ama yeni hasta eklemek çalışmanın kapsamını değiştirebilir. Editöre sormak en güvenli yol.
İkinci tur beklentisi
Major revizyonun ardından kabul, ikinci bir revizyon turu ya da ret gelebilir; kararı, hakem görüşlerini değerlendiren editör verir. İkinci tur geldiğinde hakemler ilk turdaki eleştirilerin karşılanıp karşılanmadığına bakar.
İkinci turda yeni eleştiri de gelebilir; özellikle revizyon sırasında eklenen içerik yeni sorular doğurabiliyor. Minor revizyon sürecinin kendine özgü dikkat noktaları var.
İkinci turda en kritik nokta tutarlılık. İlk turda "We will address this" denilen her şeyin gerçekten yapılmış olması gerekiyor. Söylenip yapılmayan bir değişiklik güven kaybına neden oluyor.
Geri çekme (withdraw) kararı
Bazen major revizyon talebi karşılanamayacak kadar ağır olabiliyor. Bu durumda makaleyi geri çekip (withdraw) başka dergiye göndermek bir seçenek.
Karar vermeden önce sorulması gereken sorular: Hakemlerin eleştirileri başka dergide de tekrar edecek mi? Ek analizler gerçekten imkânsız mı yoksa yalnızca zaman mı gerektiriyor? Başka dergi bu çalışmayı kabul eder mi?
Eleştiriler çalışmanın temel zayıflığını hedef alıyorsa, aynı eleştiriler başka dergide de büyük olasılıkla gelecektir. Eleştirilen sorun düzeltilebiliyorsa revizyon daha verimlidir; tasarım kusuru düzeltilemiyorsa başka dergi düşünülebilir. Annesley (2011) bu durumda bile metni ilk hakemlerin kaygılarını gidermeye çalışmadan başka dergiye göndermemeyi öneriyor. Düzeltilemeyen kusurlar ise sınırlılık olarak açıkça tartışılabilir. Geri çekme ve dergi değiştirme sürecini dergiden red sonrası strateji yazımızda ayrıntılı ele alıyoruz.
Model İstatistik CRO olarak major revizyon sürecinin planlanmasında, ek istatistiksel analizlerde, yanıt mektubu için editöryel öneride ve makale revizyonunda araştırmacının yanında duruyoruz. Yanıt metni ve bilimsel cevaplar araştırmacıya aittir; biz tutarlılık ve dil yönüyle rehberlik sağlarız.
Kullanılan kaynaklar
- Noble WS. Ten simple rules for writing a response to reviewers. PLoS Computational Biology. 2017;13(10):e1005730. · DOI
- Annesley TM. Top 10 tips for responding to reviewer and editor comments. Clinical Chemistry. 2011;57(4):551-554. · DOI
- COPE Council. COPE Discussion Document: Citation Manipulation. Version 1, July 2019. doi:10.24318/cope.2019.3.1
- ICMJE. Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work in Medical Journals, II.A (Defining the Role of Authors and Contributors); Ocak 2026 güncellemesi.