Acile 12 yaşında bir hasta geliyor; ailesi "üç gündür hiç uyumadı" diyor. Muayenede taşikardi, ajitasyon, terleme. Laboratuvarda serbest T4 8,2 ng/dL çıkıyor; tirotoksikoza eşlik eden bu klinik bulgular tiroid fırtınasını düşündürüyor. Anamnez derinleştikçe tablonun nedeni ortaya çıkıyor; çocuk annesinin levotiroksin kutusunu bulmuş ve şeker sanıp on tane yutmuş. Akut levotiroksin intoksikasyonuna bağlı tiroid fırtınası, literatürde çok az bildirilmiş bir tablo.
Hasta iyileşti; peki bu deneyim bilim dünyasına nasıl aktarılır? Yolu bir case report. Ama her ilginç vaka case report olmuyor ve case report yazmak, hikâye anlatmaktan ibaret değil. CARE kılavuzu bu süreci standartlaştırıyor; 2013'te 27 katılımcının uzlaşısıyla geliştirilen 13 maddelik bir kontrol listesi sunuyor (Gagnier ve ark., 2013; PMID 24237192).
Hangi vakalar case report'a uygun?
Hakemler "ilginç" değil, "öğretici" ve "yeni" bulguları değerlendiriyor. Sorulacak asıl soru, bu vakanın literatüre ne eklediğidir.
Case report'a uygun durumlar: nadir bir hastalık ya da sendrom, bilinen bir hastalığın alışılmadık görünümü, beklenmedik tedavi yanıtı (olumlu ya da olumsuz), nadir bir yan etki ya da ilaç etkileşimi, tanısal bir zorluk ve çözümü. Yetersiz kalan durumlar ise rutin bir tablo (yeni bir şey yok), standart tedaviyle beklenen sonuç (bilinen bilgi) ve "hastanemizde ilk kez gördük" (literatürde yeni değil). "İlk kez bildirildi" güçlü bir gerekçe, "literatürde yalnızca beş vaka var" iyi bir gerekçe; ama ellinin üzerinde vaka bildirilmişse, çok alışılmadık bir görünüm ya da yeni bir tedavi yaklaşımı olmadıkça yayın şansı düşüyor.
İpucu
Nadir bir vaka görüldüğünde ilk adım, PubMed'de "[hastalık adı] case report" araması. Son on yılda kaç vaka bildirildiği ve hangi açılardan ele alındığı, raporun yayımlanabilirliği hakkında hızlı bir fikir veriyor.
CARE kılavuzu neden önemli?
CARE (CAse REport), case report yazımı için uluslararası kabul görmüş kılavuz; 13 maddelik kontrol listesiyle raporlamayı standartlaştırıyor. Kılavuzun gerekçesi, vaka raporlarının kalitesinin düzensiz ve çoğu zaman yeterince titiz olmamasıydı; örneğin CARE'in aktardığı bir çalışmada acil tıp dergilerindeki 1.316 raporun yarıdan fazlasında birincil tedaviye ilişkin bilgi eksikti. CARE bu yüzden zaman çizelgesi (timeline) kullanılmasını, ayırıcı tanı sürecinin ayrıntılı anlatılmasını ve kanıta dayalı bir tartışmayı önerir. 2023'teki bir incelemeye göre vaka raporuna ayrılmış dergilerin yaklaşık yarısı CARE'i destekliyordu (Taheri ve ark., 2023); bazıları (örneğin Journal of Medical Case Reports) kontrol listesini başvuruda zorunlu tutuyor. Listeye care-statement.org adresinden, açıklamalı sürümüne ise EQUATOR Network üzerinden erişilebiliyor.
CARE formatı hangi bölümlerden oluşur?
Case report, IMRAD yapısını birebir izlemiyor; CARE kendine özgü bir düzen öneriyor.
CARE case report bölümleri
Title ve Abstract
Başlık kısadır ve tanıyı ya da görünümü içerir. Abstract vakanın kattığı yeniliği, ana bulguları, tanı ve müdahaleyi, sonucu ve çıkarılacak dersi özetler; yapılandırılmış olup olmayacağını ve kelime sınırını dergi belirler.
Introduction
Vakanın neden raporlanmaya değer olduğu ve literatürde ne kadar nadir olduğu; 1-2 paragraf yeterli.
Patient Information ve Clinical Findings
Demografi (yaş, cinsiyet), ana şikâyet, tıbbi geçmiş, muayene bulguları. Kimlik bilgisi ifşa edilmez.
Timeline
CARE'in önerdiği bir madde. Olayların kronolojik sıralaması tablo ya da görselle verilir; her adım tarih ve bulguyla eşleşir.
Diagnostic Assessment
Laboratuvar, görüntüleme, patoloji sonuçları ve ayırıcı tanı süreci: diğer olasılıklar neden dışlandı?
Therapeutic Intervention ve Follow-up
Uygulanan tedavi (ilaç, doz, süre), seçim gerekçesi ve sonuç: iyileşme, komplikasyon, taburculuk, uzun dönem takip.
Discussion
Vakanın literatürle karşılaştırması, güçlü ve zayıf yönler. Spekülasyon değil, kanıt odaklı tartışma.
Patient Perspective ve Informed Consent
CARE, hastanın bakış açısının mümkün olduğunda paylaşılmasını önerir; bazı dergilerde bu bölüm isteğe bağlıdır. Yayın için hastadan yazılı onam almak ise gereklidir.
Timeline neden CARE'in imza bölümü?
Zaman çizelgesi olmayan raporlarda okuyucu "bu bulgu ne zaman ortaya çıktı?" sorusunun yanıtını metin içinde aramak zorunda kalıyor. CARE timeline bu sorunu çözüyor. Tablo ya da görsel olarak sunulan bu akış, tüm hikâyeyi bir bakışta anlatıyor.
Yukarıdaki örnekte olduğu gibi her gün bir bulgu ve müdahaleyle eşleşiyor; benzer bir vakayla karşılaşan okuyucu bu akışı referans alabiliyor.
Ayırıcı tanı: sonucu değil, süreci anlatmak
Güçlü bir case report yalnızca "bu vaka nadir" demiyor; "tanıyı koymak zordu, şöyle çözdük" diyor. Ayırıcı tanı bölümü dört soruyu yanıtlıyor. İlk başvuruda ne düşünüldü, hangi alternatifler vardı, hangi bulgu hangi tanıyı destekledi ya da dışladı, kesin tanıya nasıl ulaşıldı?
Örneğin taşikardi, ajitasyon ve terleme karşısında ilk akla sepsis, akut psikiyatrik tablo ve madde kullanımı geliyor; tiroid hormonları yüksek çıkınca tirotoksikoz, eşlik eden bulgularla birlikte tiroid fırtınası düşünülüyor; anamnezde ilaç yutma öyküsü çıkınca intoksikasyon tanısı netleşiyor. Bu süreci adım adım anlatmak, okuyucuya benzer bir tabloda nasıl yaklaşacağını öğretiyor; yalnızca sonucu vermek yetmez.
Literatürle nasıl karşılaştırılır?
Discussion bölümünün omurgası literatür taraması. "Nadir bir vaka gördük" yetmiyor; "literatürdeki benzer vakalarla karşılaştırıldığında bizimki şu açıdan farklı" demek gerekiyor. PubMed, Scopus ve Google Scholar'da sistematik bir tarama, benzer vakaların tablo hâlinde özetlenmesi (hasta yaşı, doz/maruz kalma, tedavi, sonuç) ve raporlanan vakanın farkının gösterilmesi bekleniyor. Tek bir benzer vaka bulup "bu da bizimki gibi" demek ya da ilgisiz genel bilgilerle bölümü doldurmak, hakemlerin sık eleştirdiği zayıflıklardandır.
Case report kalitesi: zayıf mı, güçlü mü?
Zayıf case report
- ✗Kronoloji belirsiz, zaman akışı karmaşık
- ✗Timeline yok, ne zaman ne olduğu anlaşılmıyor
- ✗Ayırıcı tanı atlanmış, doğrudan sonuç verilmiş
- ✗Literatür taraması yüzeysel, 2-3 referans
- ✗Tartışma spekülatif, kanıt desteği zayıf
- ✗Hasta onamı belirtilmemiş
Güçlü case report
- ✓Net kronoloji, zamansal akış belirgin
- ✓CARE timeline tablosu mevcut
- ✓Ayırıcı tanı ayrıntılı, hangi bulgu neyi dışladı açık
- ✓Sistematik tarama, benzer vakalar karşılaştırılmış
- ✓Tartışma kanıt odaklı, literatür destekli
- ✓Yazılı onam alındığı açıkça belirtilmiş
Hasta mahremiyeti ve onam
Case report'ta en kritik etik konu hasta kimliğinin korunması. ICMJE'ye göre ad, baş harfler ya da hastane numarası türünden tanımlayıcı bilgiler, bilimsel açıdan zorunlu olmadıkça ve hasta yazılı onam vermedikçe yayımlanmaz; "42 yaşında erkek hasta" yeterlidir, bazı dergiler yaş aralığını tercih eder. Fotoğrafta göz bölgesini kapatmak kimliği gizlemeye yetmez; ICMJE'ye göre kimliğin gizlenebileceğinden kuşku varsa fotoğraf için de onam gerekir. Radyolojik görüntülerden de tarih ve hasta bilgisini silmek gerekiyor. Yayın için hastadan, reşit olmayan hastalarda ebeveynden ya da yasal vasiden yazılı onam almak gereklidir; birçok dergi kendi onam formunu sağlıyor. Hasta onam veremiyorsa (örneğin vefat ettiyse) onamı yakını verir; yakınına da ulaşılamıyorsa, CARE yayın için kurumsal bir kuruldan izin alınmasını öneriyor. Onam sürecinin ayrıntılarını aydınlatılmış onam formu hazırlama yazısında ele alıyoruz.
Hangi dergi seçilmeli?
Her dergi case report kabul etmiyor; case report'a odaklı dergiler bu açıdan daha erişilebilir. BMJ Case Reports (yalnız vaka temelli yazılar; açık erişim ücretli bir seçenek), Journal of Medical Case Reports (CARE'e uymayı ve kontrol listesini zorunlu tutuyor), American Journal of Case Reports ve Cureus bilinen örnekler; ayrıca uzmanlığa özgü dergiler var. Seçerken CARE uyumunun istenip istenmediğine, açık erişim ve yayın ücretine, değerlendirme süresine ve derginin güvenilirliğine bakmak gerekiyor; güvenilirlik için predatory dergi kontrolü işe yarıyor.
Case series: tek vakadan fazlası varsa
Benzer vakalar biriktiyse case series daha değerli olabilir, çünkü tek vakadan bir örüntü çıkarmak mümkün değil; seride ortak başvuru bulguları, tanı süreci ve seyir karşılaştırmalı olarak sunulabiliyor. Case series ile kohortu vaka sayısı değil örnekleme biçimi ayırır. Kohort, hastaları maruziyete göre seçip izler ve mutlak risk hesaplamaya izin verir; case series ise hastaları sonuca göre seçer ve mutlak risk vermez (Dekkers ve ark., 2012). Bu yüzden aynı tedaviyi alan hastalar izlenip sonuç oranı veriliyorsa tasarım küçük bir kohorta yaklaşır. Case series için kesin bir vaka sayısı da yok; Abu-Zidan ve arkadaşları (2012) dört ve daha az hastanın tek tek vaka raporu olarak sunulmasını öneriyor.
Etik kurul onayı ve süreç
Case report için etik kurul onayının gerekip gerekmediği kuruma ve dergi politikasına bağlı; bazı kurumlar tüm yayınlarda onay şartı koyabiliyor, CARE de bazı durumlarda onayın gerekebileceğini belirtiyor. Endikasyon dışı ilaç kullanımı ya da deneysel bir tedavi söz konusuysa etik kurul onayı gerekebiliyor. Süre dergiye göre değişiyor; dergilerin 2026 itibarıyla sitelerinde verdiği bilgilerde, örneğin BMJ Case Reports'ta ilk karara kadar geçen sürenin medyanı 47 gün, kabulden yayına geçen sürenin medyanı 18 gün; American Journal of Case Reports ise kendi işlem süresini yaklaşık 14 hafta olarak tahmin ediyor.
Model İstatistik olarak case report editörlüğünde en sık gördüğümüz eksiklik, timeline ve ayırıcı tanı bölümlerinin yetersiz kalması. CARE kılavuzunu izlemek hem yazımı yapılandırıyor hem hakem beklentilerini karşılıyor; bu süreçte makale editörlüğü sunuyoruz ve metnin entelektüel mülkiyeti araştırmacıya aittir. Nadir bir vaka görüldüyse ve literatüre katkısı varsa, klinik ayrıntılar hafızada tazeyken başlamak işi kolaylaştırır.
Not: Yukarıdaki klinik senaryo, yazım biçimini göstermek için kurgulanmış temsilî bir örnektir. Gerçek bir case report'ta tanı, tedavi ve onam süreçleri hastanın kendi verisine ve hedef derginin kurallarına göre yürütülür.
Kullanılan kaynaklar
- Gagnier JJ, Kienle G, Altman DG, ve ark. The CARE guidelines: consensus-based clinical case report guideline development. J Diet Suppl. 2013;10(4):381-90. PMID 24237192 · DOI
- EQUATOR Network. CARE (case report) reporting guideline. equator-network.org
- ICMJE. Protection of Research Participants — Recommendations. icmje.org
- Dekkers OM, Egger M, Altman DG, Vandenbroucke JP. Distinguishing case series from cohort studies. Ann Intern Med. 2012;156(1 Pt 1):37-40. PMID 22213493
- Abu-Zidan FM, Abbas AK, Hefny AF. Clinical "case series": a concept analysis. Afr Health Sci. 2012;12(4):557-62. PMID 23515566
- Taheri A, Adibi P, Abbasi A, Sabbagh Jaffari M, Rahimi A. Analysis of the Reporting Requirements of Clinical Case Reports Dedicated Journals: Towards Updating the CARE Guideline. Adv Biomed Res. 2023;12:41. PMID 37057220