Bugün her orijinal araştırma makalesinin dört bölüme (giriş, yöntem, bulgular, tartışma) ayrılması o kadar yerleşik ki, bunun görece yeni bir alışkanlık olduğu kolayca unutuluyor. Sollaci ve Pereira'nın dört büyük dergiyi (British Medical Journal, JAMA, The Lancet, New England Journal of Medicine) 1935–1985 arasında tarayan çalışması, IMRAD kalıbının 1940'larda belirmeye başladığını, 1970'lerde makalelerin yaklaşık %80'ine yerleştiğini ve ancak 1980'lerde orijinal araştırmanın tek düzeni hâline geldiğini gösteriyor (Sollaci ve Pereira, 2004; PMID 15243643).
Bu tarihsel ayrıntının pratik bir karşılığı da var. IMRAD keyfî bir biçim kuralı değil, bilimsel yöntemin metne dökülmüş hâli. Bir soru soruluyor (Introduction), nasıl araştırıldığı anlatılıyor (Methods), ne bulunduğu raporlanıyor (Results), bulguların ne anlama geldiği yorumlanıyor (Discussion). Bir makale bu akıştan koptuğunda hakem bunu "yapı belirsiz" diye okuyabiliyor; deneyimimizde asıl sorun bölümlerin tek tek zayıflığından çok birbirleriyle konuşmaması.
Dört bölüm, dört soru
Yapının kendisi bir kum saati gibi düşünülebiliyor. Giriş, geniş bir bağlamdan başlayıp çalışmanın dar amacına doğru daralıyor; ortada en somut ve en dar bölümler (yöntem ve bulgular) yer alıyor; tartışma ise ana bulgudan başlayıp yeniden genel çıkarımlara açılıyor. Her bölüm tek bir soruya hizmet ettiğinde metin hem yazarı hem okuyucuyu aynı yönde ilerletiyor.
| Bölüm | Temel soru | Yaklaşık oran |
|---|---|---|
| Introduction (Giriş) | Bu araştırma neden yapıldı? | %10-15 |
| Methods (Yöntem) | Nasıl yapıldı? | %20-30 |
| Results (Bulgular) | Ne bulundu? | %20-30 |
| Discussion (Tartışma) | Ne anlama geliyor? | %30-40 |
Bu oranlar katı bir kural değil, bir denge işareti. Tartışması girişinden kısa kalan ya da yöntemi bir paragrafa sıkışmış bir makale, bölümlerden birinin eksik geliştirildiğine işaret edebilir.
Yazım hangi sırayla ilerlerse tutarlı olur?
Makaleye Introduction'dan başlamak sık görülen bir yol; oysa yazım sırası okunma sırasından farklı olduğunda metin daha tutarlı çıkabiliyor.
Önerilen yazım sırası
Önce Methods
En nesnel bölüm; çalışma bittiğinde zaten bilinen bilgileri içeriyor. Yazıya hız kazandırıyor.
Sonra Results
Methods'ta belirtilen her analiz için bulgu raporlanıyor. İki bölüm arasında birebir uyum aranıyor.
Ardından Discussion
Bulgular netleştiğinde yorum ve literatür karşılaştırması çok daha tutarlı oturuyor.
En son Introduction
Tüm bulgular ve tartışma ortadayken araştırmanın gerekçesini kurmak kolaylaşıyor.
Introduction bölümü neyi kurar?
Giriş, kum saatinin üst hunisi gibi genelden özele daralıyor. İlk paragraf konunun genel bağlamını (epidemiyoloji, klinik önem) veriyor, orta paragraflar mevcut literatürü ve ondaki boşluğu gösteriyor, son paragraf çalışmanın amacını ve hipotezini net biçimde ortaya koyuyor.
Sık görülen hata, girişi bir derleme makale gibi yazmak. Giriş, konuyu kapsamlı taramak için değil, "bu çalışma neden gerekliydi?" sorusunu kurmak için var; deneyimimizde 3-5 paragraf çoğu makalede yeterli oluyor. Bu bölümün paragraf paragraf nasıl inşa edildiğini giriş bölümü yazım rehberi yazısında ayrıntılı ele alıyoruz.
Methods neden en sıkı incelenen bölüm?
Methods, makalenin en teknik kısmı ve hakemlerin dikkatle okuduğu bölümlerden biri. Buradaki ölçüt bellidir. Başka bir araştırmacı, bu bölümü yalnızca okuyarak çalışmayı ilke olarak tekrarlayabilmeli. Bu yüzden çalışma tasarımı, popülasyon (dâhil etme ve dışlama ölçütleri, güç analizi), veri toplama yöntemi, istatistiksel analiz planı ve etik onay bilgisi eksiksiz bekleniyor.
Bu tekrarlanabilirliği somut maddelere döken şey, çalışma türüne özgü raporlama kılavuzlarıdır. Gözlemsel çalışmalar için STROBE, 22 maddelik bir kontrol listesiyle giriş, yöntem, bulgular ve tartışmada nelerin yer alması gerektiğini tanımlar (von Elm ve ark., 2007; doi:10.1016/S0140-6736(07)61602-X); randomize çalışmalar için CONSORT 2025 benzer bir çerçeve sunar (Hopewell ve ark., 2025); CONSORT 2010 maddelerinin gerekçesi ise açıklama belgesinde ayrıntılı anlatılır (Moher ve ark., 2012). Her alt başlığın nasıl yazıldığını Methods bölümünün detaylı yazımı yazısında birlikte inceliyoruz.
Uyarı
"Uygun istatistik testleri kullanıldı" veya "standart istatistiksel yöntemler uygulandı" gibi belirsiz ifadeler artık kabul görmüyor. Her test, hangi karşılaştırma için kullanıldığı ve hangi yazılımla yürütüldüğü belirtilerek yazıldığında bölüm hem tekrarlanabilir hem denetlenebilir oluyor.
Results nasıl nesnel kalır?
Bulgular bölümünde yorum yapılmıyor; yalnızca veri ve istatistiksel sonuç raporlanıyor. "Bu fark klinik olarak önemli" gibi bir cümle bulgulara değil, tartışmaya ait.
Tipik akış hasta akış şeması ve demografik tabloyla (Tablo 1) başlar, birincil sonuç değişkeniyle sürer, ardından ikincil sonuçlar ve alt grup analizleri gelir. p değeri tek başına yeterli sayılmıyor; güven aralığı ve etki büyüklüğüyle birlikte raporlanması bekleniyor. Tabloda ya da şekilde sunulan veriyi metinde tekrarlamak gerekmiyor; metin, tablonun öne çıkan noktalarını vurgulamaya yarıyor.
Discussion bulguları nasıl anlamlandırır?
Tartışma, kum saatinin alt hunisi gibi özelden genele açılıyor. İlk paragraf ana bulgunun tek cümlelik özetini ve hipotezin desteklenip desteklenmediğini veriyor; sonraki paragraflar literatür karşılaştırmasını yapıyor. Burada "benzer sonuçlar bulundu" demek yetmiyor; sonucun neden benzer ya da farklı olduğu tartışılıyor. Ardından klinik veya bilimsel önem, sınırlılıklar ve gelecek çalışma önerileri geliyor.
Bu bölümün kalitesini doğrudan belirleyen ayrımlardan biri de istatistiksel ile klinik anlamlılığın karıştırılmaması. istatistiksel ve klinik anlamlılık ayrımı yazısında ele aldığımız gibi, p<0,05 olan bir sonuç klinik olarak önemsiz olabildiği gibi, p>0,05 olan bir bulgu da klinik olarak değerli olabiliyor. Tartışmada sık düşülen tuzakları Discussion bölümünde 5 hata yazısında topladık.
Hangi raporlama kılavuzu hangi çalışmaya uyar?
Çalışma türüne uygun raporlama kılavuzu, IMRAD iskeletini madde madde doldurmanın pratik bir yolu. Kılavuzların büyük bölümü tek bir çatı altında, EQUATOR Network üzerinden erişilebiliyor.
| Çalışma tipi | Kılavuz | Kontrol maddesi |
|---|---|---|
| Randomize kontrollü | CONSORT 2025 | 30 madde + akış şeması |
| Gözlemsel (kohort, kesitsel) | STROBE | 22 madde |
| Sistematik derleme | PRISMA | 27 madde |
| Tanısal doğruluk | STARD | 30 madde |
| Olgu sunumu | CARE | 13 madde |
Uygun kılavuzun kontrol listesi olarak kullanılması, yapısal eksiklerin önemli bir kısmını metin dergiye ulaşmadan yakalamaya yardımcı oluyor.
İpucu
Taslak tamamlandıktan sonra her bölüm ayrı ayrı gözden geçirilip "bu cümle bu bölümde mi olmalı, yoksa başka bir bölüme mi ait?" sorusu sorulduğunda bilgi kaymaları ortaya çıkıyor. Bölümler arası tutarsızlığın klasik biçimlerini IMRAD'da bölümler arası tutarsızlık yazısında topladık.
Model İstatistik olarak makale editörlüğü kapsamında IMRAD iskeletini, bölümler arası tutarlılığı ve istatistiksel raporlamayı araştırmacıyla birlikte ele alıyor, hakem yanıtı için editöryel öneriler sunuyoruz. Metnin entelektüel mülkiyeti araştırmacıya aittir; biz kontrol ve öneri çerçevesinde rehberlik ediyoruz.
Not: IMRAD bir iskelettir, biçimsel bir dayatma değil. Derginin kendi yazım kılavuzu her zaman önceliklidir; bölüm adları, sıralama ve oranlarda derginin talimatı esas alınır.
Kullanılan kaynaklar
- Sollaci LB, Pereira MG. The introduction, methods, results, and discussion (IMRAD) structure: a fifty-year survey. J Med Libr Assoc. 2004;92(3):364-7. PMID 15243643 · PMC442179
- von Elm E, Altman DG, Egger M, ve ark. The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) statement. Lancet. 2007;370(9596):1453-7. PMID 18064739 · DOI
- Moher D, Hopewell S, Schulz KF, ve ark. CONSORT 2010 Explanation and Elaboration. Int J Surg. 2012;10(1):28-55. PMID 22036893 · DOI
- Hopewell S, Chan AW, Collins GS, ve ark. CONSORT 2025 statement: updated guideline for reporting randomised trials. BMJ. 2025;389:e081123. PMID 40228833
- ICMJE. Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work in Medical Journals. icmje.org
- EQUATOR Network. Enhancing the QUAlity and Transparency Of health Research. equator-network.org