Bir makalenin dört bölümü tek tek kusursuz olabilir; makale yine de reddedilebilir. Sebep çoğu zaman bölümlerin kendisi değil, aralarındaki tutarsızlık oluyor: Methods'ta anlatılan analiz Results'ta yer almıyor, Introduction'daki amaç Discussion'da başka bir noktaya savruluyor. Hakem bunu "yapı belirsiz" ya da "bölümler arası tutarsızlık" diye işaretlediğinde, aslında makalenin iç bütünlüğünü sorgulamış oluyor.
İyi haber şu: bu tutarsızlıkların neredeyse tamamı, gönderim öncesi sistematik bir çapraz okumayla yakalanabiliyor. Önce en sık görülen dört biçime bakalım.
Bölümler arası tutarsızlığın dört klasik tipi
Bu hatalar küçük gibi görünse de makalenin güvenilirliğini temelden sarsıyor; çoğu dergide tek başına bir ret gerekçesi olabiliyor.
Neden bu kadar yaygın?
Makale yazmak doğrusal bir süreç değil. Protokol hazırlanırken Methods yazılıyor, aylar sonra Results, ardından Discussion. Bu sürede analiz planı değişiyor, ikincil sonuçlar ekleniyor, bazı hipotezler düşüyor. Sonuçta makalenin son hâlinde dört bölüm sanki farklı çalışmalardan derlenmiş gibi durabiliyor.
Bir diğer yaygın kaynak, SPSS çıktısını olduğu gibi aktarmak. Elde on beş değişken var, hepsinin analizi yapılmış, Results'a hepsi konulmuş — ama Methods'ta yalnızca sekiz değişkenden söz edilmiş. Bu durumda hakemin aklına şu soru geliyor: bu analizler önceden mi planlanmıştı, yoksa sonradan "ne çıkarsa" mantığıyla mı eklendi?
Yöntem–Sonuç uyumsuzluğu nasıl önlenir?
Kural iki yönlü işliyor: Results'taki her test için Methods'ta bir karşılık olmalı, Methods'ta tanımlanan her analizin de Results'ta sonucu görünmeli. Pratik kontrol, Results'ı okuyup her test için Methods'a dönerek karşılığını aramak; bulunamayan bir test ya Methods'a ekleniyor ya Results'tan çıkarılıyor. Aynı tarama ters yönde de yapılıyor. Özellikle dikkat isteyen birkaç nokta var:
- Post-hoc testler (Bonferroni, Tukey vb.) Methods'ta belirtilmişse, Results'ta hangi karşılaştırmalarda kullanıldığı yazılmalı
- Normallik testi yapıldıysa sonucu, Results'ta ya da Methods'ta "varsayım sağlandı" biçiminde belirtilmeli
- Regresyon modeline giren değişkenler Methods'takiyle örtüşmeli
Bu tutarlılığın yöntem bölümü tarafındaki ayrıntısını Methods bölümünün yazımı yazısında ele alıyoruz.
İpucu
Çoğu uyumsuzluk, Results yazılırken analiz stratejisinin değişmesinden kaynaklanıyor. Methods bölümünü Results tamamlandıktan sonra bir kez daha okumak, bu kaymaların büyük bölümünü daha gönderim öncesinde yakalıyor.
Giriş–Sonuç kopukluğu ve HARKing
Introduction'da belirtilen araştırma sorusu, Results'ın omurgasını oluşturmalı. Birincil sonuç kardiyovasküler yan etkiyse, Results'ın ilk tablosu da bu olmalı; ikincil sonuçlar sonra ve açıkça "ikincil sonuç olarak" ibaresiyle geliyor.
Kritik nokta, analiz sırasında birincil sonuç anlamsız çıkıp ikincil bir sonucun öne çıktığı durum. Birincil sonucu gizleyip ikincil sonucu baştan hedeflenmiş gibi sunmak, literatürde HARKing (Hypothesizing After the Results are Known) olarak bilinen ve bilimsel şeffaflığı zedeleyen bir uygulama (Kerr, 1998; PMID 15647155). Doğru yol, birincil sonucu olduğu gibi raporlayıp ikincil bulguları ayrı bir başlıkta sunmak; bu, hem şeffaflığı korur hem de çalışmanın önceden kaydedilmiş amacına sadık kalır.
Discussion'daki hayalet bulgular
Discussion'da yorumlanan her bulgunun Results'ta net biçimde sunulmuş olması gerekiyor. Results'ta yalnızca p değeri verilmişken Discussion'da "belirgin artış" demek sorunlu; etki büyüklüğü ve güven aralığı Results'ta yoksa, o bulgu Discussion'da yorumlanamaz.
Sık görülen bir başka atlama da şu: Results'ta "istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı" denip Discussion'da "iki grup benzerdi" diye yorumlanması. p değerinin anlamsız çıkması iki grubun aynı olduğu anlamına gelmiyor — bu tür sıçramalar hakemin gözünden kaçmıyor. Tartışma bölümünün kendi iç tuzaklarını Discussion'da 5 hata yazısında ayrıca topladık.
Gönderim öncesi kontrol listesi
Uyarı
Hakem "Methods ve Results arasında tutarsızlık" dediğinde, yalnızca o bölümü değiştirmek yetmiyor. Bir tutarsızlık varsa büyük olasılıkla başkaları da vardır; dört bölümün birlikte gözden geçirilmesi gerekiyor.
Revizyon mektubunda nasıl yanıt verilir?
Hakem bölümler arası tutarsızlık bulduğunda üç adımlı bir yanıt işe yarıyor. Önce kabul — "Methods'ta belirttiğimiz analiz Results'ta eksikti" demek zayıflık değil, dürüstlük. Ardından düzeltme, "Methods'un 2.4 bölümüne şu cümle eklendi" gibi spesifik bir referansla gösteriliyor. Kapanışı ise çapraz kontrol beyanı yapıyor: "Bu tutarsızlık düzeltilirken tüm bölümler gözden geçirildi ve başka uyumsuzluk kalmadığından emin olundu."
Tutarlı bir IMRAD yapısı, makalenin bilimsel bütünlüğünün ilk görünür işareti. Model İstatistik olarak makale editörlüğünde — IMRAD iskeletinin denetimi, bölümler arası tutarlılık kontrolü ve hakem yanıtına editöryel öneri alanlarında — destek sunuyoruz; metnin entelektüel mülkiyeti araştırmacıya aittir.
Not: Buradaki örnekler tutarsızlık türlerini göstermek için kurgulanmıştır. Raporlama beklentileri çalışma türüne göre değişir; randomize çalışmalar için CONSORT, gözlemsel çalışmalar için STROBE kontrol listeleri bölüm bölüm tutarlılığı denetlemenin en pratik yoludur.
Kullanılan kaynaklar
- Kerr NL. HARKing: hypothesizing after the results are known. Pers Soc Psychol Rev. 1998;2(3):196-217. PMID 15647155 · DOI
- ICMJE. Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work in Medical Journals. icmje.org
- EQUATOR Network. Reporting guidelines (CONSORT, STROBE). equator-network.org